Het cortège, de stoet hoogleraren, op weg naar de Domkerk tijdens de opening van het Academisch Jaar van de Universiteit Utrecht in september vorig jaar.
Het cortège, de stoet hoogleraren, op weg naar de Domkerk tijdens de opening van het Academisch Jaar van de Universiteit Utrecht in september vorig jaar. © ANP

Pas op met hitlijsten van 'beste universiteiten', waarschuwt deze ranglijstmaker

'Het klinkt lekker en mensen zijn dol op lijstjes, maar eigenlijk weet je niet wat er staat'

Welke universiteit is de beste van Nederland? En van de wereld? 'Onzinnig algemene vragen', vindt het centrum voor wetenschaps- en technologiestudies CWTS in Leiden. Dat paradoxaal genoeg vandaag zelf wel nieuwe ranglijsten publiceert.

'De onkritische manier waarop veel universiteitslijstjes worden gemaakt en gebruikt, baart ons grote zorgen', zegt adjunct-directeur Ludo Waltman van het CWTS. Bij de nieuwste 'Leiden Ranking' is dan ook een forse, 'essentiële' bijsluiter gevoegd, met tien principes voor verantwoord gebruik ervan.



Het is haast alsof u uw rankings met tegenzin maakt?

'O, nee, zeker niet. Het is goed om de prestaties van universiteiten te kwantificeren, dat vinden wij ook. Dat kan nuttig zijn voor studenten die een plek zoeken, die beurzen willen, voor onderzoekers, financiers, bedrijven, voor overheden.'

Maar dan moet het verder gaan dan 'de beste universiteiten van de wereld'?

'Goed of slecht hangt af van de manier waarop je kijkt. Als een universiteit meer mikt op goed onderwijs dan op toponderzoek, kan dat geweldig zijn of juist niet. Het ligt er aan wat je belangrijk vindt. Universeel de beste bestaat niet. Het klinkt lekker en mensen zijn dol op lijstjes, maar eigenlijk weet je niet wat er staat.'

Uw eigen ranking is een interactieve website waar de gebruiker aangeeft wat hij wil weten.

'Sterker, als je niks specifieks vraagt, krijg je alleen een lijst die aangeeft wie de meeste publicaties heeft en wie minder. Dat wil geen student weten. We hebben zelfs overwogen om de hele lijst alfabetisch te doen. Dat dwingt de gebruiker tot nadenken.'

Daar gaan de trotse persberichten van de universiteiten - dat ze bovenaan staan, of in elk geval weer zijn gestegen...

'Bij elke ranking die uitkomt, zie je dat soort berichten, die vervolgens ook weer een eigen leven gaan leiden. Onder studenten, met name in Azië. Maar ook onder universiteiten, die soms crisisberaad voeren als ze lijken te dalen. Die soms lijken te sturen op hoge waarderingen.'

Kunnen universiteiten de lijstjes niet gewoon negeren?

'Dat kan eigenlijk niet meer, nee. Zeker als bijvoorbeeld studenten er wel naar kijken en er hun beslissingen op baseren. Of onderzoekers op zoek naar een baan. Dan moet je wel mee. Maar met realiteitszin graag.'

Waarop is uw Leiden Ranking gebaseerd?

'Op hoe goed wetenschappelijke publicaties van elke universiteit het internationaal doen. Citatie-analyse. Dat geeft een indicatie van de kwaliteit van het onderzoek van wetenschappelijke instellingen, zo'n 900 dit jaar. Maar ook nadrukkelijk niet het hele verhaal, daar zijn we heel helder in.'

U valt concurrerende rankings zoals die van het Times Higher Education Supplement en de QS-lijsten behoorlijk hard aan.

'Vooral hun gebrek aan transparantie is hinderlijk. Niemand weet hoe goed ze hun data kiezen, wat ze er precies mee doen, wat de onzekerheden zijn. Dat is bij het CWTS het grootste deel van het werk. En ze gooien uiteindelijk totaal verschillende aspecten van elke universiteit op één hoop, in één waardering, de positie op de lijst.'

Waarbij de volgordes vaak niet heel veel zeggen.

'De foutmarges zijn behoorlijk en de verschillen vaak klein. Ook in onze eigen lijst, op basis van veelgeciteerde publicaties, is positie 300 maar tien procent minder dan positie 200, niet veel dus. De Nederlandse universiteiten staan doorgaans dicht bij elkaar. Als daar van jaar tot jaar wat wisselt, betekent dat echt niet heel veel. Ik zeg: geen persberichten waard.'

U hebt als CWTS stevige kritiek op concurrenten. Maar toch ook gewoon een eigen zakelijk belang?

'Natuurlijk. Maar je kunt op twee manieren kritiek op rankings hebben. Vanuit de zijlijn roepen dat het allemaal niet deugt, terwijl je weet dat mensen er toch op letten. Of je nek uitsteken en laten zien hoe het wel moet. Inclusief de relativering die we bijleveren.'

Beste universiteit van Nederland

Wat de beste universiteit van Nederland is, hangt af van manier waarop dat wordt gemeten. Het CWTS in Leiden telt voor de Leiden Ranking hoeveel instellingen publiceren en hoe vaak dat wordt geciteerd. Gemeten naar aantallen wetenschappelijke artikelen staat de Universiteit Utrecht dit jaar bovenaan met bijna 9500 publicaties. Daarna volgen Amsterdam en Groningen. Maar hoeveel daarvan is echte topkwaliteit? De 1 procent meestgeciteerde artikelen worden het vaakst in Delft geschreven, gevolgd door Eindhoven en Wageningen. Wereldwijd is Harvard de productiefste universiteit, maar de Rockefeller University in New York de beste.