Turkse Nederlanders vieren in het centrum van Rotterdam de uitslag van het Turkse referendum
Turkse Nederlanders vieren in het centrum van Rotterdam de uitslag van het Turkse referendum © ANP

OVSE: Nee-kamp kreeg geen eerlijke kans in Turks referendum

Het nee-kamp heeft geen eerlijke kans gehad in het Turkse referendum van zondag. Dat concluderen verkiezingswaarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Met name in de aanloop naar het referendum moest de nee-campagne het afleggen tegen de alomtegenwoordige ja-campagne van president Erdogan en zijn AK-partij. Ook Nederlandse politici plaatsen kanttekeningen bij het verloop van het referendum.

De OVSE heeft weliswaar weinig grote onregelmatigheden waargenomen tijdens de verkiezingsdag, maar hekelt de ongelijke campagne die eraan vooraf ging. 'Hoewel er zondag weinig problemen waren, vond het referendum plaats onder omstandigheden waarin democratische vrijheden werden onderdrukt door de noodtoestand die in Turkije sinds de mislukte staatsgreep van vorig jaar is ingesteld', stelde Cezar Florin Preda, het hoofd van de waarnemersmissie.

De organisatie merkt ook op dat 'tijdens het tellen de procedure werd gewijzigd', wat de veiligheid van de procedure niet ten goede kwam. 'Het referendum voldeed niet aan de eisen van de Raad van Europa', zei Florin Preda.

Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken laat in een persbericht weten bezorgd te zijn over de uitslag van het referendum. 'Deze grondwetswijzigingen concentreren veel macht in één persoon. De Europese Unie zal het verdere verloop kritisch moeten beoordelen.' Hij roept Turkije op de aanbevelingen van Raad van Europa, 'waar Turkije lid van is', op te volgen. Hij deelt de zorgen van de OVSE over het 'ongelijke speelveld' in aanloop naar het referendum.

Formeel is Turkije nog steeds kandidaat-EU-lidstaat, hoewel gesprekken over dat lidmaatschap al langere tijd stilstaan. Koenders zal bij de Europese Commissie aandringen op 'een assessment van de ontwikkelingen in het licht van de verplichtingen van Turkije als kandidaat-lidstaat'. Hij wijst erop dat het invoeren van de doodstraf, iets waar Erdogan op hintte, 'een breuk' zou zijn met Europese waarden.

Ook Tweede Kamerleden uiten een dag na het referendum zorgen over de uitslag en over de signalen dat de verkiezing niet 'vrij en eerlijk' zou zijn verlopen. De Europese Unie moet overwegen om de uitslag niet te erkennen, vindt CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Volgens CNN Türk stemde iets meer dan 51 procent 'ja'. Het was voldoende voor Erdogan om zondagavond al de overwinning te claimen.

'Is dit echt de uitslag?', vraagt Omtzigt zich af. 'Als het 70-30 was geweest dan was dat een formele vraag. Nu is het een wezenlijke vraag, het nee-kamp zou in werkelijkheid ook groter kunnen zijn. We weten het nog niet. De Turkse kiesraad komt over tien dagen met de officiële uitslag.' Hij heeft 'zeer grote aanwijzingen dat de verkiezingen niet vrij waren': 'Ook niet gestempelde stempassen werden geteld. In de avond hebben in één keer drie miljoen mensen minder gestemd. In zuidoost-Turkije werd verrassend veel ja gestemd, daar mochten geen waarnemers bij zijn.'

Ook Han ten Broeke van regeringspartij VVD plaatst kanttekeningen bij de 'uitermate marginale overwinning' van het ja-kamp. 'De aanloop naar de verkiezingen is zeker niet eerlijk geweest, maar vol met intimidatie en met een totaal monopolie van de media door Erdogangetrouwen.'

'Ik hoor al de eerste berichten over onrechtmatigheden bij stembussen', zegt Bram van Ojik van GroenLinks. 'Daar weten we het fijne nog niet van, maar sowieso was de situatie al dusdanig dat je je kunt afvragen of mensen zich wel vrij voelden om nee te stemmen. In die zin is het misschien wel heel dapper dat bijna de helft van de bevolking dat toch heeft gedaan.'

Een soortgelijke opmerking plaatst Sjoerd Sjoerdsma van D66 op Twitter: 'Veelzeggend dat het nee-kamp ondanks alles toch zo sterk scoort in Turkije. Als er eerlijke verkiezingen waren geweest...' ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind spreekt op Twitter over een 'zwarte dag'. Hij pleit ervoor om onderhandelingen over een Turks EU-lidmaatschap 'definitief te stoppen'.

Daarvoor pleit ook SP'er Sadet Karabulut. Zij spreekt van een 'pyrrusoverwinning'. Ze twittert: 'Bijna de helft van de Turken zegt nee. Erdogan mag zich nauwelijks winnaar noemen in een tot op het bot verdeeld land.'

Lees verder over de uitslag van het Turkse referendum

Erdogan boekt nipte overwinning, lees hier de analyse van de uitkomst het referendum: wat staat een verdeeld Turkije te wachten?

Waarom de Turken ja stemden: 'Erdogan heeft al vijftien jaar geregeerd zonder problemen. Dan mag hij dat van mij nog tien jaar doen.'

President Recep Tayyip Erdogan zei zelf dat een ja-stem 'een keuze voor verandering en omvorming van het bestuurssysteem' is. Welke veranderingen bedoelt hij hiermee en wat is hij van plan?

Het hoofd van de Turkse kiesraad heeft het ja-kamp zondagavond tot winnaar verklaard van het referendum over de grondwetswijziging. Nadat 99 procent van de stemmen was geteld, bleek dat de voorstanders van meer macht voor de president met 51 procent net in de meerderheid waren. De officiële uitslag wordt pas over 11 of 12 dagen bekendgemaakt.

Lees hier de internationale reacties op de uitslag van het Turkse referendum.