Een beeld uit het kalifaat, via Twitter verspreid door de Nederlandse IS-strijder links op de foto.
Een beeld uit het kalifaat, via Twitter verspreid door de Nederlandse IS-strijder links op de foto. ©

OM wil Nederlandse jihadisten al straffen vóór terugkomst uit slinkend IS-kalifaat

Het Openbaar Ministerie trekt alles uit de kast om Nederlanders die nu nog in het kalifaat vertoeven bij verstek veroordeeld te krijgen. Van alle 190 Nederlanders die volgens de inlichtingendienst AIVD in het strijdgebied zijn, worden strafdossiers aangelegd. Ook van vrouwen en kinderen vanaf negen jaar. Zelfs van strijders van wie de dood is gemeld op sociale media.

Deze nieuwe strafrechtelijke aanpak moet de risico's van terugkerende 'kalifaatgangers' voor de nationale veiligheid minimaliseren. Bij verstek veroordeelde terugreizigers kunnen bij aankomst in Nederland meteen voor langere tijd de gevangenis in. Als een strafrechtelijk onderzoek pas wordt opgezet als ze terug zijn, bestaat de kans dat de verdachten tussentijds moeten worden vrijgelaten omdat het OM het bewijs niet rond heeft, zeggen Ferry van Veghel, landelijk coördinator officier van justitie voor terrorismebestrijding en zijn Haagse collega Simon Minks in een interview met de Volkskrant.

Zij wijzen op de grotere dreiging die uitgaat van de groep die in het strijdgebied is gebleven na het uitroepen van het kalifaat in juni 2014, dan van strijders die voor die tijd zijn teruggekeerd. Degenen die langer dan een jaar in het kalifaat zijn geweest, zijn militair en ideologisch gehard. Dat geldt ook voor kinderen. Die krijgen vanaf 9 jaar gevechtstraining.  Nu het kalifaat in verval raakt, groeit de kans dat deze groep terugkomt naar Nederland. Mogelijk met een opdracht van IS, die ook vrouwen en kinderen inzet bij aanslagen.

5- tot 6 duizend uitreizigers

Lees ook: 'Politie en justitie kunnen niet afwachten tot ze hier zijn'

Het IS-kalifaat brokkelt af. Dus bereidt justitie in Nederland zich voor op de terugkeer van Syriëgangers. Dossiers worden opgebouwd, processen in gang gezet en waar mogelijk vonnissen uitgesproken. Het is een nieuwe strategie. 'Dan kunnen ze bij terugkomst meteen de cel in.'

Het OM hoopt met vroegtijdig strafrechtelijk onderzoek beter in staat te zijn oprechte spijtoptanten van potentiële aanslagplegers te kunnen scheiden. 'Als we nu al gaan uitzoeken wat ze daar aan het doen zijn, kunnen we dat beter inschatten', zegt Van Veghel. Er is nog een derde categorie terugreizigers, zegt hij: de kalifaatgangers die het leven daar te zwaar vinden , maar de IS-ideologie nog aanhangen en geen specifieke opdracht hebben gekregen. Zij kunnen in Nederland een rol gaan spelen bij de radicalisering en rekrutering van kwetsbare jongeren.

Terrorismedeskundige Edwin Bakker steunt de nieuwe aanpak van het OM, maar plaatst daar wel een kanttekening bij. 'We zijn te zeer gefocust op terugreizigers van eigen bodem', stelt hij woensdag op een internationale conferentie over terugkerende buitenlandse strijders in Den Haag. Zo'n vijf- tot zesduizend Europeanen zijn naar het kalifaat vertrokken. Hoe moeilijk ook, over hen is het makkelijker om informatie te verzamelen en hun netwerken in kaart te brengen, dan van strijders uit niet-westerse landen. En dat zijn er veel meer. Bakker: 'Wel tien keer zoveel'.

Als het kalifaat valt zullen die strijders elders gaan vechten voor de islamitische zaak. Maar zij kunnen ook naar Europa komen, waarschuwt Bakker. 'Van hen weten we veel minder. Zij hebben geen toekomst hier, gaan ondergronds, sluiten zich aan bij criminele netwerken of bij terroristische cellen.'