Vluchtelingen doen spelletjes met bewoners van het Utrechtse zorgcentrum Zuylenstede.
Vluchtelingen doen spelletjes met bewoners van het Utrechtse zorgcentrum Zuylenstede. © ANP

Minister Asscher wil dat vluchteling vrijwilligerswerk doet

Het is goed voor de taal en toont de 'Nederlandse manier van werken', stelt Asscher

Meer vluchtelingen in de Nederlandse asielopvang moeten zo snel mogelijk na aankomst in Nederland vrijwilligerswerk gaan doen om de taal te leren en de samenleving te leren kennen. Het gaat daarbij om onbetaalde klussen, het werk mag dus niet in de plaats van een betaalde baan komen.

Het is de wens van minister Asscher (Sociale Zaken), die een miljoen uittrekt om in zeker 25 opvanglocaties vluchtelingen te koppelen aan organisaties die vrijwilligers zoeken.

Het gaat om klussen die zonder kennis van het Nederlands of Engels gedaan kunnen worden en waar veel mensen aan mee kunnen doen

Marieke Stopel, projectleider van Pharos

Pharos, het landelijk expertisecentrum gezondheidsverschillen dat het project gaat uitvoeren, organiseerde het afgelopen jaar al proeven in Utrecht en Nijmegen. Samen met het COA en lokale organisaties werden vluchtelingen onder meer ingezet voor groenonderhoud, wandelen met ouderen, het opknappen van tuinen en de op- en afbouw van festivals.

'Het gaat om klussen die zonder kennis van het Nederlands of Engels gedaan kunnen worden en waar veel mensen aan mee kunnen doen', aldus projectleider Marieke Stopel van Pharos.

De vluchtelingen sloten aan bij bestaand vrijwilligerswerk waar ook Nederlanders aan deelnamen. Stopel: 'Zo draagt het ook bij aan een betere integratie. Door samen klussen uit te voeren, krijgen Nederlanders en asielzoekers meer begrip voor elkaar.' Vooraf kregen de organisaties en vrijwilligers die de vluchtelingen ontvingen een briefing over de doelgroep.

In veel gemeenten is al een vrijwilligerscentrale actief die bewoners probeert te matchen met beschikbare klussen. Toch is voor het activeren van vluchtelingen een andere benadering nodig, meent Stopel. 'Ze zijn hier nieuw, spreken de taal niet en kennen de weg niet. Daarom is het nodig ze persoonlijk uit te leggen wat de mogelijkheden zijn.'

Actief blijven

Sommige vluchtelingen willen gewoon afleiding, anderen kijken ernaar uit Nederlanders te ontmoeten

Ook bleek het in de praktijk lastig om vluchtelingen individueel te matchen. 'Alleen al omdat ze vaak moeten verhuizen, is het lastig om dit te plannen. Daarom werken we altijd met groepen vluchtelingen. Als de samenstelling van de groep tijdens het project wijzigt, merkt de opdrachtgever daar niets van, omdat de klus gewoon doorgaat.'

Asscher wil dat vluchtelingen door het vrijwilligerswerk niet alleen makkelijker de taal leren, maar ook kennisnemen van de 'Nederlandse manier van werken'. De vluchtelingen zelf melden zich om tal van redenen aan om vrijwilligerswerk te doen. 'Het gaat om een heel diverse groep. Sommigen willen gewoon afleiding, anderen kijken ernaar uit Nederlanders te ontmoeten en weer anderen willen zich gewoon nuttig maken.'

Volgens Pharos is het bovenal van belang dat vluchtelingen actief blijven terwijl ze wachten op hun verblijfsvergunning of - in het geval van statushouders - op een woning. 'Zo behouden ze hun veerkracht en dat is goed voor hun gezondheid', aldus Stopel. 'Vluchtelingen willen graag hun eigen leven vormgeven. Ze willen bijdragen, bezig blijven en zich verder ontwikkelen.'

Behoefte aan vrijwilligers

Volgens bijna de helft van de gemeenten is een groot probleem dat asielzoekers vaak lang inactief zijn geweest

Volgens Pharos zijn bestaande vrijwilligersorganisaties positief over de plannen, omdat er doorgaans behoefte is aan meer vrijwilligers. Zo werden in de eerste helft van 2016 via de vrijwilligerscentrale Utrecht 23 klussen uitgezet,waaraan gemiddeld zeven vluchtelingen deelnamen.

Inmiddels hebben zich volgens Pharos al veel lokale organisaties gemeld. Het is bedoeling dat Pharos de organisaties begeleid en zich daarna terugtrekt. 'Het initiatief werkt alleen als er een gemotiveerd, enthousiast lokaal team is dat het werk blijft doen.'

Uit een enquête van het Kennisplatform Integratie & Samenleving bleek afgelopen juni dat gemeenten moeite hebben asielzoekers naar werk te begeleiden. Gemeenten schatten in dat slechts 10 procent van de vluchtelingen met een status direct bemiddelbaar is naar een baan.

Volgens bijna de helft van de gemeenten is een groot probleem dat asielzoekers vaak lang inactief zijn geweest. Dat heeft mede te maken met de tijd die zij doorbrengen in asielzoekerscentra, eerst in aanloop naar hun IND-procedure en daarna in afwachting van een huis.

Wat mag een vluchteling in Nederland?

Tijdens de procedure
Vluchtelingen mogen geen betaald werk doen tot de asielprocedure is afgerond. Alleen wanneer de asielprocedure langer duurt dan zes maanden mag maximaal 24 weken per jaar gewerkt worden.

Met verblijfsvergunning
Vluchtelingen met een verblijfsvergunning (statushouders) mogen stage lopen of in loondienst werken. Bedrijven die een vluchteling in dienst willen nemen, moeten controleren of op de verblijfsvergunning staat 'tewerkstellingsvergunning niet vereist; arbeid vrij toegestaan'. Een vluchteling kan ook kiezen voor zelfstandig ondernemerschap.

Bijstandsuitkering
Statushouders hebben recht op een bijstandsuitkering als ze het azc verlaten voor een eigen woning en zich hebben ingeschreven bij de gemeente. Tot die tijd krijgen ze een kleine toelage om eten te kunnen kopen, tenzij in het azc alle maaltijden door het COA worden geleverd.