De politie verwijderde posters met de beeltenis van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan uit de etalage van een pand in Rotterdam.
De politie verwijderde posters met de beeltenis van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan uit de etalage van een pand in Rotterdam. © ANP

Mag Rotterdam Erdogan-posters weghalen omwille van openbare orde?

Erdogan die een duim opsteekt, Erdogan geflankeerd door Ottomaanse strijders, Erdogan zittend naast en handen schuddend met Poetin: levensgrote afbeeldingen van de Turkse president bedekten afgelopen weekend de etalageruiten van een gokkantoor in de Rotterdamse wijk Feijenoord.

Vrijheid van meningsuiting? Of een bedreiging voor de openbare orde en veiligheid? De huurder van het pand werd aangesproken, maar weigerde de affiches weg te halen. Daarop besloot burgemeester Ahmed Aboutaleb ze te laten verwijderen. Ze liggen nu netjes opgevouwen op het politiebureau.

'Verstoring' openbare orde

Het is niet voor het eerst dat posters en demonstratieborden worden weggehaald door de politie. Bekijk in deze special een aantal voorbeelden die de openbare orde ook zouden verstoren- wat uiteindelijk onterecht bleek.

De Turks-Rotterdamse uitbater was maandag niet bereikbaar voor commentaar. Zijn wedkantoor werd onlangs door de burgemeester gesloten na drie berispingen voor illegale gokactiviteiten sinds 2014. Hij kreeg vorig jaar een boete van 375 duizend euro, de hoogste die de Kansspelautoriteit ooit heeft opgelegd.

De posterrel is dus misschien een reactie van een boze ondernemer. Maar hij toont ook aan dat de spanningen over het omstreden bezoek van de Turkse minister Kaya en de rellen voor het Turkse consulaat in Rotterdam na anderhalve week nog niet zijn verdwenen. Aboutaleb riep Turkse Rotterdammers maandag op tot kalmte.

Provocatie

Aboutaleb gebruikt een bekend recept om onwelgevallige meningen te verbieden

Nourdin el Ouali, fractievoorzitter van moslimpartij NIDA

'De stad is niet gebaat bij deze vorm van escalatie', verklaarde hij. 'De Turkse gemeenschap moet niet alleen toekijken. Ze heeft een rol bij het organiseren van de rust.' Aboutaleb waarschuwt dat de Turkse regering uit is op meer provocaties. 'Mijn oproep is: trap er niet in. Je mag je loyaliteit hebben, maar blijf weg van dingen die de openbare veiligheid in gevaar brengen.'

Toch leidt het verwijderen van de posters ook tot kritiek. 'Aboutaleb gebruikt een bekend recept om onwelgevallige meningen te verbieden', vindt Nourdin el Ouali, fractievoorzitter van moslimpartij NIDA. 'Dit soort maatregelen is nogal paniekerig. Waarom worden niet degenen aangepakt die als reactie dreigen met verstoring van de openbare orde? Dit is de wereld op zijn kop.'

Ook Rick Lawson is kritisch. 'De vrijheid van meningsuiting geldt óók voor aanstootgevende of verontrustende meningen', zegt de Leidse hoogleraar Europees recht. 'Dat is in 1976 vastgelegd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en sindsdien consequent herhaald. Aboutaleb heeft een aantal onrustige dagen achter de rug. Ik begrijp zijn zorgen, maar dat is nog geen reden om posters te verwijderen.'

Het beperken van de vrije meningsuiting, hoe provocerend die ook kan worden ervaren, ligt gevoelig. Opgepakte republikeinen die zich uitspreken tegen het koningshuis en activisten tegen Zwarte Piet kregen achteraf gelijk van de rechter, de ombudsman of van de politie en justitie zelf (zie kader). De burgemeester mag volgens Lawson alleen ingrijpen als er zware verstoring van de openbare orde dreigt of als iemand oproept tot geweld of onverdraagzaamheid. 'De bewijslast ligt bij hem.'

Risico's

Aboutaleb wijst op de risico's voor de buurt, want op Facebook riepen voor- en tegenstanders op tot protest bij het wedkantoor. Zondag klonk al bezwaar tegen de Erdogan-posters. 'De stad is niet gediend met en van dit soort provocaties', twitterde raadslid Setkin Sies (ChristenUnie/SGP). Tanya Hoogwerf (Leefbaar Rotterdam) viel hem bij: 'Dit kan niet en tolereren we niet. Rotterdam-Zuid is geen klein Ankara.'

De posters vergroten wel het unheimische gevoel

Raadslid Setskin Sies (ChristenUnie/SGP)

'Staatsrechtelijk kun je vermoedelijk weinig tegen de posters doen. Er is niks gebeurd dat niet mag, maar ik vind ze wel onverstandig', zegt Sies nu ze eenmaal zijn verwijderd. 'Ze vergroten wel het unheimische gevoel. We zijn een internationale stad, dus we importeren allerlei internationale vraagstukken. Maar we moeten ook samen één stad zijn. Laat dat prevaleren boven een conflict dat 3.000 kilometer verderop speelt.'

Wat Nourdin el Ouali betreft, komen er gesprekken tussen Turkse Rotterdammers en andere bezorgde bewoners. 'In een veilige setting, zonder media. Praat met elkaar over angsten en zorgen. Aboutaleb moet zijn kroost bijeenbrengen.'
Al betwijfelt El Ouali of de Turkse gemeenschap hem die rol toevertrouwt. Na de mislukte coup verweten 32 Turkse organisaties hem gebrek aan empathie. Aboutaleb oordeelde dat het sommige Turken ontbrak aan 'democratische opvoeding' en dat hij geen 'relatietherapeut' wilde spelen.