1551454
Een onstuimige Noordzee, jaarlijks wordt een half miljoen liter olie geloosd in de Noordzee. © ANP

Jaarlijks half miljoen liter olie geloosd in Noordzee

De scheepvaart loost jaarlijks ongeveer een half miljoen liter olie illegaal in de Noordzee, vooral 's nachts. Dat blijkt uit een analyse van de bevindingen van patrouillerende kustwachtvliegtuigen over de afgelopen twintig jaar.

De illegale lozingen vormen een groot milieuprobleem; het zeeleven wordt erdoor aangetast en bijna de helft van de dode zeevogels die op de Noordzeestranden worden gevonden, is met olie besmeurd. Een nieuwe opsporingsmethode kan de pakkans van verdachte schippers vergroten.

De Noordzee is een van de drukst bevaren en meest vervuilde zeeën ter wereld. Alle schepen produceren oliehoudende reststoffen aan boord. Lozen op zee is verboden, maar goedkoper dan afgifte in de haven of verbranden in een installatie aan boord.

In opdracht van de sectie Milieucriminaliteit van de Politieacademie onderzocht misdaadeconoom Ben Vollaard (Tilburg University) de manier waarop schippers de regels voor olielozing ontduiken. Vrijwel dagelijks speuren kustwachtvliegtuigen naar schepen met daarbij olievlekken op het wateroppervlak. Die worden gefotografeerd en gebruikt als bewijs bij vervolging. Op foto's van vlekken die 's nachts zijn genomen, is niet te zien of het om olie gaat. Daardoor is de pakkans nihil, stelt Vollaard. 'Schippers weten dat.'

Na zonsondergang
Uit de analyse van kustwachtgegevens blijkt dat het aantal vlekken op zee sterk toeneemt na zonsondergang, als de hoofdmachinist wachtdienst heeft. Hoe later de zon ondergaat, hoe later de golf van lozingen begint. Elk najaar is voor zonsopgang, als het nog niet te licht of te donker is, eveneens een golf van lozingen waarneembaar.

Dit patroon van vlekken bewijst volgens Vollaard dat het gaat om illegale olielozingen, en niet om bijvoorbeeld algen. Bovendien komt de duur van het verdwijnen van die vlekken overeen met de snelheid waarmee olie in de golven verdwijnt. De vlekken worden vooral waargenomen op de doorgaande scheepvaartroutes en rond de vaarroutes naar IJmuiden, Rotterdam en Antwerpen.

De pakkans wordt vergroot als kustwachtpiloten gebruik maken van een 'uitwerpboei' die 's nachts een monster neemt van een verdachte vlek bij een schip, stelt de onderzoeker. De boei is later op te pikken door de kustwacht. In Zweden zijn daarmee al positieve resultaten geboekt. Daarbij zou het aantal inspectievluchten moeten worden verhoogd. Ook constateert Vollaard dat boetes voor illegale lozingen in Nederland 'uitzonderlijk laag' zijn. De vereniging van Nederlandse reders (KVNR) was afgelopen weekend niet bereikbaar voor een reactie.

Vollaard onderzocht de bevindingen van de kustwacht voor de periode 1992-2011. Sinds 1992 is het aantal illegale lozingen op de Noordzee met ruim driekwart gedaald, onder andere door betere controles. Desondanks is olielozing nog steeds een groot probleem. In de jaren 2000-2010 was 60 procent van de gevonden dode zeevogels op Noordzeestranden met olie besmeurd. Bij kustvogels die buiten de zeevaartroutes leven, is dat slechts 10 procent.