Gert-Jan Segers bij het debat over het verloop van de formatie.
Gert-Jan Segers bij het debat over het verloop van de formatie. © ANP

In formatiedebat leiden (bijna) alle wegen naar ChristenUnie

De Tweede Kamer heeft woensdag Edith Schippers opdracht gegeven tot een tweede formatiepoging. Nu GroenLinks is afgevallen, is de ChristenUnie de volgende in de rij. Nog dezelfde avond begon de informateur haar verkennende ronde.

Boven alle verdeeldheid hing woensdag een ongebruikelijke saamhorigheid in de Kamer. Doorgaans wil een deel van de Kamer het ene en wordt dat bestreden door de rest. Dit keer was het allen tezamen en ieder voor zich. Want de huidige opdracht is een gezamenlijke: deze club van honderdvijftig leden moet een coalitie samenstellen, er zit niets anders op. Sinds 2012 heeft de Kamer de hand van de koning losgelaten. En de nieuwe procesbegeleider is, althans publiekelijk, zeer summier in haar aanbevelingen. 

Meer openheid zou de rest van de formatie geen goed doen, zei VVD-leider Rutte

In die context debatteerde de Kamer een halve dag over de volgende stap. VVD, CDA, D66 en GroenLinks, samen goed voor 85 zetels, zijn na twee maanden gefaald in hun poging. Hoe nu verder, was de collectieve vraag. Het enige mogelijke antwoord is een compromis tussen vele tegenstrijdige belangen. Dus zat de handrem op het debat.

Wie de afgelopen weken niet aan de onderhandelingstafel had gezeten, moest vissen naar de precieze redenen van de breuk tussen de vier. Zij hadden met informateur Schippers vertrouwelijkheid afgesproken. Migratie was het struikelblok, meer wilden ze niet kwijt. Meer openheid zou de rest van de formatie geen goed doen, zei VVD-leider Rutte. Want in Nederland coalitieland kom je elkaar vroeg of laat weer tegen.  

Geen VVD en GroenLinks

Hoe definitief was de breuk met GroenLinks, wilden Asscher en Segers weten

PvdA-leider Asscher kroop met zichtbaar plezier alvast in de rol van oppositieleider en slaagde erin de deur van de Stadhouderskamer ietsje open te wrikken. Hoe definitief was de breuk met GroenLinks, vroeg hij. Aanvankelijk achtte Rutte 'de kans klein' dat de vastgelopen formatiepoging zou 'herleven'. Na aandringen werd hij stelliger: 'Een combinatie van de VVD met GroenLinks zie ik absoluut niet gebeuren.'

Toen vervolgens CDA-leider Buma weigerde om met eenzelfde stelligheid het CDA tegenover GroenLinks te plaatsen, concludeerde Asscher dat 'het principiële verschil van mening tussen VVD en GroenLinks zit'. Even later bevestigde GroenLinks-leider Klaver dat afgelopen maandag 'een principiële ondergrens' was bereikt. 'Dat gold ook voor andere partijen, de VVD heeft dit duidelijk aangegeven.'

GroenLinks-leider Klaver bevestigde dat afgelopen maandag 'een principiële ondergrens' was bereikt

'Een principiële ondergrens was in het geding! Daar moet iets afschuwelijks op tafel hebben gelegen', pestte Asscher Klaver. Ging het wellicht om het asielrecht dat GroenLinks hoog in het vaandel heeft maar waar de VVD vanaf wil? U heeft ons verkiezingsprogramma gelezen, constateerde Klaver.

Ook Segers, die met zijn ChristenUnie VVD, CDA en D66 aan een krappe meerderheid kan helpen, wilde weten of de eerste poging definitief was mislukt. 'Staat er een punt of een komma?' Een punt én een komma, was de ambivalente reactie van Klaver. Deze combinatie was mislukt, maar afzonderlijk sloot GroenLinks geen van de partijen uit. 

D66-voorman Pechtold suggereerde dat een lijmpoging wel tot de mogelijkheden behoort

Segers probeerde het ook bij VVD, CDA en D66, maar slikte uiteindelijk de enigszins halfslachtige antwoorden. Hij weet dat hij binnenkort de vraag nog eens kan stellen, en dan in vertrouwen. 'Als ik word uitgenodigd, ga ik praten', zei hij direct na het debat.

D66-voorman Pechtold suggereerde dat een lijmpoging wel tot de mogelijkheden behoort. Zijn droomcoalitie was gestrand, betoogde hij, en verhoogde en passant zijn inzet voor de volgende ronde. Demonstratief hield hij de boot van de ChristenUnie nog even af. Hij adviseerde de informateur om te verkennen 'of eerder opgeworpen blokkades nog steeds gelden'. 

Handreiking aan links

Asscher vindt dat de PvdA, na de afstraffing van 15 maart, niet weer kan gaan regeren

Opzichtig stak hij samen met Rutte en Buma de hand uit naar Roemer en Asscher, leiders van partijen die niet zullen aanschuiven. Roemer heeft de SP-kiezers beloofd niet met de VVD in zee te gaan. Asscher vindt dat de PvdA, na de afstraffing van 15 maart, niet weer kan gaan regeren.

Roemer wilde wel regeren over 'centrum-links', zonder VVD, maar met het CDA. Buma wees hem erop dat de VVD als grootste partij niet kan worden gepasseerd. Met de PVV in een rechtse coalitie zou een strenge migratieparagraaf zo gepiept zijn, betoogde Wilders. Nee, was het bekende antwoord van Buma en Rutte.

En zo leidden (vrijwel) alle wegen naar Segers.

Het debat eindigde in een nieuwe opdracht voor Schippers. Terstond nodigde ze zeven fractieleiders uit om nog dezelfde dag langs te komen. Vandaag ontvangt ze de rest, om volgende week in een nieuwe combinatie verder te formeren.