De Fries Ids Idsardi schoot in de nacht van 1 februari 2008 drie personen neer.
De Fries Ids Idsardi schoot in de nacht van 1 februari 2008 drie personen neer. © ANP

Hoogleraren: 'Fries moordproces moet over vanwege rol antidepressiva'

Relatie tussen agressie en pil bij dader bewezen

Er zijn cruciale fouten gemaakt in een moordzaak uit 2008 waarbij de dader, die onder invloed was van antidepressiva, werd veroordeeld tot 24 jaar cel. Dat stellen twee hoogleraren. Een van hen onderzoekt de mogelijkheid van heropening van de strafzaak.

Het gaat om het strafproces rond de Fries Ids Idsardi, die in de nacht van 1 februari 2008 drie personen neerschoot. Eén slachtoffer overleed, een ander raakte zwaargewond. Idsardi had een dubbele dosis paroxetine geslikt. 'Deze dader is buitenproportioneel zwaar gestraft', zegt arts en klinisch farmacoloog Anton Loonen, die als getuige-deskundige optrad in deze zaak.

Antidepressiva kunnen in zeldzame gevallen leiden tot ernstige agressie jegens anderen. Moorden door daders die antidepressiva slikken en plotseling 'door het lint gaan' worden in de VS 'prozac killings' genoemd.

Hij vertoonde onmiskenbaar stemmingsverstoringen, boosheid en ontremd gedrag

Bekende Nederlandse zaken zijn bijvoorbeeld de bijlmoord van stewardess Elzelien K. die haar dochter en echtgenoot ombracht, asielzoeker Alasam S. die in Baflo zijn vriendin en een politieman doodde, en Grietje S., die haar 2-jarig zoontje wurgde en met haar 7-jarige dochter het water inreed.

In Nederland zijn rechters vaak niet overtuigd dat antidepressiva een rol hebben gespeeld bij een delict, maar volgens de hoogleraren hadden ze dat in het geval van Ids Idsardi wel moeten zijn. Idsardi is de eerste Nederlander bij wie een relatie tussen paroxetine en agressie wetenschappelijk is onderzocht én vastgesteld.

Hoogleraar forensische psychiatrie Robbert-Jan Verkes van de Radboud Universiteit deed op last van het gerechtshof gedurende twee maanden 'dubbelblind' onderzoek bij Idsardi in de Nijmeegse Pompekliniek. De testdagen waarop hij paroxetine kreeg, vertoonde hij onmiskenbaar stemmingsverstoringen, boosheid en ontremd gedrag. Dat gebeurde 4 tot 8 uur na inname - dezelfde tijd als voorafgaand aan de dodelijke schietpartij.

Die middelen hebben een aanzienlijke invloed gehad

Robbert-Jan Verkes, hoogleraar forensische psychiatrie

Bij het onderzoek mocht geen alcohol worden gebruikt - dat is voor gedetineerden verboden, hoewel Idsardi tijdens het delict een grote hoeveelheid bier op had. Verkes denkt dat alcohol ontremmend kan hebben gewerkt, waardoor het effect van de paroxetine mogelijk nog is versterkt. 'Uit Idsardi's geschiedenis blijkt bovendien dat hij van alleen alcohol niet ontspoorde.'

Dat de rechters dit onderzoek terzijde schoven, zo valt op te maken uit de uitspraak, komt door onenigheid tijdens het proces tussen de verschillende getuige-deskundigen. Zij zagen een verband tussen het delict en het pilgebruik, maar waren het oneens over de vraag hoe die pillen precies agressie in het lichaam veroorzaken.

'Ik vind dat Idsardi met dit vonnis onvoldoende recht is gedaan', zegt Verkes. 'Hij had verminderd toerekeningsvatbaar verklaard moeten worden. Die middelen hebben een aanzienlijke invloed gehad.'

Nederland telt een half miljoen gebruikers van soortgelijke antidepressiva

Klinisch farmacoloog Loonen vindt dat rechters de zaak opnieuw moeten bekijken. Hij onderzoekt of de onderlinge geschillen kunnen worden beslecht. Het resultaat zou tot een novum kunnen leiden, wat nodig is voor heropening van een strafzaak.

'Ik hoop dat de getuigen-deskundigen met elkaar in gesprek gaan om tot een eensluidende conclusie te komen', zegt Idsardi, die in de gevangenis gesprekken voerde met de Volkskrant en inzage gaf in zijn strafdossier. 'Met onderlinge onenigheid over wie het bij het rechte eind heeft, wordt de rechtspraak niets wijzer. Daardoor blijft er veel onzekerheid bij slachtoffers, nabestaanden en daders.'

Paroxetine wordt onder verschillende merknamen verkocht, zoals Seroxat en Paxil. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine, een stof die een rol speelt bij emoties. Nederland telt een half miljoen gebruikers van soortgelijke antidepressiva. Het Bijwerkingencentrum Lareb en het College ter beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) bewerkstelligden in 2014 in Europees verband dat alle producenten van antidepressiva met paroxetine als bijwerking 'agressie' moeten opnemen in de bijsluiter. Ook over fluoxetine en fluvoxamine is een discussie begonnen.

'De pillen maakten mij tot moordenaar'

Begin 2008 schiet Ids Idsardi drie mensen neer, onder wie zijn ex. De altijd zo nuchtere Fries is compleet doorgedraaid. Later blijkt dat hij agressief wordt van antidepressiva (+).