Archiefbeeld van miljoenen muggen boven de Houtribdijk tussen Enkhuizen en Lelystad.
Archiefbeeld van miljoenen muggen boven de Houtribdijk tussen Enkhuizen en Lelystad. © ANP

Honderdduizenden dansmuggen trakteren Friese IJsselmeerkust op spectaculair luchtballet

Een spectaculair luchtballet, uitgevoerd door honderdduizenden dansmuggen. Daar wordt de IJsselmeerkust deze dagen op getrakteerd. 'De hele stad zit onder de muggen', zegt een inwoner uit Stavoren tegen Omroep Fryslân. Dat klinkt erger dan het is, want dansmuggen steken niet en leggen bovendien binnen enkele dagen het loodje.

Hoogstens kunnen de zwermen irritant zijn, zegt muggenexpert Bart Knols, verbonden aan de Radboud Universiteit. 'Je kunt wat dansmuggen in je mond of neus krijgen als je erdoorheen fietst. Die beesten zijn zo weer dood, dus mochten ze ook binnenshuis komen, dan is het een kwestie van de vloer aanvegen en klaar.'

Het leven van een dansmug, zegt Knols, is 'een succesformule'. 'Ze kunnen effectief in hele korte tijd genetisch materiaal voort laten leven.'

Die succesformule werkt als volgt: de bloedrode larven van de dansmug - vaak te vinden als visvoer bij de dierenwinkel - kruipen in de periode tussen de herfst en de lente uit hun eieren. Die drijven op het wateroppervlak van meren of simpelweg in de regenton bij u achter in de tuin. Vrijwel direct vindt er een paringsdans plaats, waarbij de mannetjes zo hoog mogelijk vliegen om indruk te maken op de vrouwtjes. Nadat de bevruchting heeft plaatsgevonden en de vrouwtjes een nieuwe lading eieren hebben gelegd, is hun leven alweer voorbij. Zo gaat dat een paar keer per jaar. 'Soms leven dansmuggen zo kort dat ze niet eens een maaltijd hebben genuttigd', zegt Knols.

De bruingroene beesten komen wereldwijd voor, zelfs op de Zuidpool. Er zijn meer dan zevenduizend soorten dansmuggen. In Nederland leven ongeveer vijfhonderd soorten naast elkaar. Dansmuggen zijn vooral bij schemering goed zichtbaar of in de buurt van tuinverlichting. Ze danken hun naam aan de op- en neergaande beweging die ze bij het zwermen maken.

Hamburger

Er wordt een half uur tot driekwartier gezwermd, de vrouwtjes komen op bezoek en worden binnen een halve minuut bevrucht

muggenexpert Bart Knols

Anders dan de steekmug is de dansmug niet op zoek naar bloed. Hij drinkt hoogstens wat plantaardige sappen zoals nectar. Nog een groot verschil: bij de dansmuggen zwermen mannetjes en vrouwtjes door elkaar. Bij steekmuggen zijn het alleen de mannetjes die zwermen. 'Dat gebeurt meestal bij zonsondergang', zegt Knols. 'Er wordt een half uur tot driekwartier gezwermd, de vrouwtjes komen op bezoek en worden binnen een halve minuut bevrucht.

'Tijdens de paring van de steekmug wordt niet alleen sperma overgedragen, maar ook een plug met een hormoon waardoor het gedrag van het vrouwtje verandert. Ze zal vanaf dat moment niet langer rond zonsondergang actief zijn, maar alleen nog 's avonds laat en 's nachts om zo de mannetjes te ontwijken en op bloed te jagen.'

Hoewel de steekmug louter voor overlast zorgt, kan de dansmug de mensheid nog wat genot brengen. 'In de tropen worden dansmuggen gebruikt als voedsel', zegt Knols. 'Ze pletten de beesten tot een soort hamburger.' Zelf at hij zo'n burger in Kenia, maar erg te spreken is hij hier niet over. 'Het smaakt heel erg naar vis omdat dansmuggen in hun larvale fase allemaal micro-organismen in het water binnenkrijgen. Maar in Kenia waren ze er helemaal lyrisch over. Het is heel eiwitrijk voedsel.'