1642828
Otto en Edith Frank met hun dochter Margot. © EPA

Heftige ruzie over vier strekkende meter Anne Frank-archieven

Over de nalatenschap van de Franks wordt opnieuw gestreden door de Stichting in Amsterdam en het Fonds in Bazel. Er vallen grote woorden.

Het Anne Frank Fonds en de Anne Frank Stichting vechten over de nalatenschap van Otto Frank, de vader van Anne Frank die in 1980 overleed. Het Fonds, dat in Bazel zetelt, wil documenten en foto's terug van de Stichting in Amsterdam, om ze onder te brengen in een nieuw Familie Frank Centrum dat rond 2016 moet opengaan in Frankfurt. De Stichting weigert vooralsnog de teruggave omdat volgens haar niet van al het materiaal vaststaat wie de juridische eigenaar is. De twee partijen zijn het fundamenteel oneens over wat Otto Frank met zijn erfenis voor ogen had.

Grote woorden worden in dit conflict niet geschuwd. Bestuurslid Yves Kugelmann van het Anne Frank Fonds zegt: 'In de jaren veertig werd de familie Frank onteigend door de Duitsers en hun handlangers. Nu probeert een Nederlandse instelling opnieuw een onteigening door te voeren.' Directeur Ronald Leopold van de Anne Frank Stichting wil niet ingaan op de vergelijking.

Anne Frank-deskundige David Barnouw vindt het 'van de gekke' dat over de nalatenschap van Anne Frank zó wordt geknokt. 'Ik moet altijd lachen als mensen precies weten wat Anne Frank of haar vader Otto had bedoeld. Het is allemaal een kwestie van interpretatie', zegt hij. Tegelijkertijd kijkt hij niet op van het conflict dat het Fonds en de Stichting uitvechten: 'Het past in de lijn van de geschiedenis.'

De inzet van de ruzie vormen bijna vier strekkende meter brieven, documenten en foto's die het Fonds aan de Stichting in bruikleen had gegeven en terug wil hebben voor het nieuwe centrum in Frankfurt. Een deel ervan is afkomstig van de zolder van Buddy Elias in Bazel, de neef van Anne Frank. Het Fonds heeft hierover in 2011 al de rechtbank in Amsterdam ingeschakeld, die vorig jaar in een tussenvonnis bepaalde dat het Fonds moet bewijzen dat het de eigenaar is.

Auteursrechten
Tot enkele jaren geleden werkten de Stichting in Amsterdam (die het Achterhuis aan de Prinsengracht openstelt en beheert) en het Fonds in Bazel (dat de auteursrechten van Annes dagboek bezit) samen om alle familie Frank-archieven bijeen te brengen in Amsterdam. De Stichting zou in totaal zo'n twaalf strekkende meter materiaal onder haar hoede krijgen. De gedachte was dat alles op één plek beter te beheren was en bovendien beschikbaar zou worden voor onderzoek en publiek.

In 2010 vroeg het Fonds, tot verbazing van de Stichting, de documenten en foto's terug die al naar Amsterdam waren overgeheveld. 'Over de motieven tastten wij in het duister', zegt Leopold. Vorig jaar vernam hij via de pers dat het Fonds met het Joods Museum in Frankfurt het Familie Frank Centrum wil oprichten. In Frankfurt, en niet in Amsterdam, moet nu de nalatenschap van de Franks bij elkaar worden gebracht.

Op de achtergrond speelt de vraag wat Otto Frank, die in 1963 het Fonds in Bazel oprichtte, wilde met zijn erfenis. Volgens Yves Kugelmann van het Fonds had Frank zijn reserves over wat er met het Achterhuis gebeurde. 'Het werd een commerciële fabriek en dat wilde Otto niet.'

Hij zegt zich te baseren op de vijf testamenten en duizenden brieven en documenten die Frank naliet. Hieruit blijkt volgens Kugelmann overduidelijk dat Frank aan de Prinsengracht geen museum of pelgrimsoord wilde, hooguit een ontmoetingsplaats waar jongeren een interculturele dialoog konden voeren. Kugelmann, die zegt dat het Fonds de wereldwijde erfgenaam is van Otto Frank, noemt het 'een schandaal' en 'moreel pervers' dat een instelling die de naam draagt van Anne Frank geen respect heeft voor de laatste wens van haar vader.

Ronald Leopold van de Stichting omschrijft de erfenis van Otto Frank als complex. 'Otto's dierbaarste bezit, de geschriften van Anne Frank, zijn naar de Nederlandse staat gegaan. Otto heeft ook spullen aan ons nagelaten, zoals zijn agenda, zijn persoonlijke archief en correspondentie. En alles wat in zijn huis in Birsfelden stond, vlak bij Bazel, heeft hij nagelaten aan zijn tweede vrouw Fritzi.'

Alles teruggeven
Leopold erkent dat Otto Frank 'misschien niet altijd even tevreden was over wat de Anne Frank Stichting deed', maar hij wijst erop dat Frank tot zijn dood nauw betrokken was bij de Stichting, als lid van het bestuur en het curatorium. Leopold is teleurgesteld over het conflict. 'Het fonds heeft ervoor gekozen zelfstandig te opereren en dat is niet in de geest van de erfenis van Anne Frank', zegt hij. Niettemin zal de Stichting, na een uitspraak van de rechtbank over de eigendomskwestie, alles teruggeven wat het Fonds toebehoort, mits over het beëindigen van de bruikleen nette afspraken worden gemaakt.

Buddy Elias, de voorzitter van het Fonds, wil zich niet uitlaten over de kwestie. Wel zegt hij dat het logisch is om alles wat ooit van de Franks was terug te brengen naar Frankfurt, waar de familie sinds de 16de eeuw haar wortels had. In de jaren dertig van de vorige eeuw, toen Hitler aan de macht kwam, waaierde de familie uit over Nederland, Zwitserland, Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten. 'Maar wat in mijn huis staat, komt uit Frankfurt en daar moet het naar terug', zegt hij.