Minister Bert Koenders
Minister Bert Koenders © ANP

Haagse eensgezindheid over Turkije is alweer verdwenen

Zo unaniem als de steun van politieke partijen was voor het kabinetsoptreden in de eerste uren van de Turkije-rel op zaterdag, zo verdeeld is het Binnenhof inmiddels alweer over hoe het nu verder moet met de relatie met Ankara. Als de lijsttrekkers dinsdagavond voor de laatste keer de degens kruisen in het NOS-slotdebat, zal weinig meer over zijn van de complimentenregen die VVD-premier Mark Rutte dit weekeinde nog ten deel viel. Dan gaan de hoofden van Rutte en vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA) weer figuurlijk op het hakblok.

Wat we nu al hebben gedaan is al ongekend

Rutte tegen Wilders

Wilders, die zaterdag nog zei dat hij het 'mooi' vond dat het kabinet twee Turkse ministers had geweerd, opende maandagavond de aanval op Rutte door te stellen dat Nederland vanwege de vluchtelingencrisis is 'gegijzeld' door Erdogan: 'Wij moeten niet, meneer Rutte, zomaar wat gaan staan nu Erdogan Nederlanders opnieuw heeft uitgemaakt voor nazi's en fascisten. We moeten antwoorden. Op zijn minst de Turkse ambassadeur en zijn staf linea recta ons land uit!', aldus Wilders tijdens het EenVandaag-debat.

Erdogans stap naar Europees Hof 'kansloos'

De Turkse president Erdogan heeft maandag gezegd dat hij over het geschil met Nederland naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens wil stappen. Hij zei dat Nederland rekenschap zal moeten afleggen en dat Turkije alle mogelijke diplomatieke sancties zal aanwenden om Nederland van repliek te dienen.

Volgens Rick Lawson, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Leiden, is 'dit dreigement het zoveelste staaltje van Turkse spierballentaal. Een klacht bij het Europees Hof voor de mensenrechten is kansloos. De klacht zou direct niet ontvankelijk worden verklaard omdat het Hof alleen klachten in behandeling neemt als alle nationale rechtsmiddelen zijn uitgeput'.

Het Europees Hof in Straatsburg behandelt hoofdzakelijk individuele zaken, legt Lawson uit. Interstatelijke klachten zijn vrij zeldzaam. De laatste keer was de klacht van Oekraïne tegen de inval door Rusland op de Krim. Toen kon bij het Hof wel aannemelijk worden gemaakt dat die klacht niet bij Rusland kon worden neergelegd. Maar die klacht was wel van een andere orde dan de diplomatieke rel die nu gaande is. 'Het is volstrekt prematuur om nu al naar het Europees Hof te willen stappen.'

Het lijkt dus op een loos dreigement, zeker nu de Turkse premier Binali Yildirim de Nederlandse uitnodiging van premier Rutte lijkt te hebben geaccepteerd om tijdens een maaltijd over hun diplomatiek conflict te praten.

De premier pleit juist voor een de-escalerende houding tegenover Ankara zodat de hoog opgelopen diplomatieke ruzie niet verder uit de hand loopt. 'Wat we nu al hebben gedaan is al ongekend', zei Rutte tegen Wilders. Om de verhoudingen weer glad te trekken heeft Rutte de Turkse premier Binali Yildirim uitgenodigd tijdens een maaltijd over hun diplomatieke conflict te praten. Hij zou dat hebben aanvaard. Rutte oogstte een groot applaus door Wilders erop te wijzen dat er een verschil is tussen 'vanaf de bank twitteren en het land besturen'. De premier vindt dat Wilders 'grossiert in nepoplossingen'. 

Maar Wilders is niet de enige met aanzwellende kritiek. Flankpartij SP had zaterdag ook nog lof voor het optreden van Rutte in de kwestie Turkije, maar vindt dat het kabinet inmiddels achterblijft bij de consequenties die nu moeten volgen. 'Erdogan is al veel te lang met fluwelen handschoenen aangepakt', vindt SP-leider Emile Roemer.

'Al eerder hebben we het kabinet erop aangesproken de gesprekken over toelating tot de EU van Turkije op te schorten.' Het gaat de SP er niet per se om het verdrag van tafel te vegen, maar wel om de gesprekken formeel te bevriezen. Dat is een stapje verder dan het kabinet wil. Dat heeft er vrede mee dat de gesprekken in de praktijk al stilliggen. 

Ook bij het CDA vinden ze dat het kabinet niet zozeer moet de-escaleren, maar juist duidelijk moet maken dat een grens is bereikt. 'Het kabinet moet niet alleen de ministers terugsturen, maar vanaf nu ook laten zien: zo doen we het niet langer', zegt CDA-leider Sybrand Buma. De partij is voorstander van het opzeggen van het EU-verdrag met Turkije, waardoor toetreding tot de EU is uitgesloten.

Uiteraard is hiervoor EU-overeenstemming nodig, maar het gaat de christen-democraten om het signaal dat Nederland afgeeft. Het schrappen van het verdrag heeft als bijkomend voordeel dat Turken die zich in Nederland vestigen voortaan verplicht zijn een inburgeringscursus te volgen. Ook wil het CDA de druk op Turkije opvoeren door de mogelijkheid van een dubbele nationaliteit te beperken.

Partijen zoals GroenLinks en D66 pleiten net als het kabinet juist wel voor de-escaleren. Maar zij wijken weer af van Rutte doordat ze zijn opstelling jegens Turkse Nederlanders veel te ver vinden gaan - 'pleur op', zei de premier bijvoorbeeld over raddraaiers. 'Ik wil een premier zijn van alle Nederlanders', is de campagneleus die D66-leider Alexander Pechtold ook deze dagen consequent blijft uitdragen. GroenLinks-leider Jesse Klaver hoopt dat 'we weer op een normale manier met elkaar kunnen omgaan'.

Maar voordat dat dit gebeurt, moet de Turkse beschuldiging van nazisme en fascisme aan het adres van Nederland 'van tafel', zei vicepremier Asscher maandag in het Radio 1 Journaal. Gebeurt dit niet 'dan blijven de verhoudingen stroef'. Strafmaatregelen tegen de regering in Ankara blijven uit als ze de woorden niet terugnemen, zei hij ook. Het is volgens Asscher belangrijk dat de rust terugkeert.

Meer lezen over diplomatieke rel

De zorgen over een nieuwe Turkse grondwet zijn groot. In deze video wordt haarfijn uitgelegd waarom de wijziging die Erdogan wil doorvoeren zo omstreden is.

Wat ging er vooraf aan de diplomatieke rel die in 24 uur escaleerde? Een tijdlijn over de verhoudingen tussen Nederland en Turkije.

'Nazipraktijken', vindt Erdogan het uitzetten van een Turkse minister. In Berlijn, Brussel en Parijs worden deze uitlatingen 'onacceptabel' en 'schandalig' genoemd. Hiermee schaart Europa zich achter Nederland.

Is Tayyip Erdogan een dictator? Lees het profiel dat Rob Vreeken over de Turkse president hier terug.