Een groep zigeunermeisjes met baby's poseren voor de fotograaf. Rechts fotograaf Dolf Toussaint.
Een groep zigeunermeisjes met baby's poseren voor de fotograaf. Rechts fotograaf Dolf Toussaint. © Hollandse Hoogte

Fotograaf Toussaint (1924-2017) bracht straatinstinct mee naar parlement

Dolf Toussaint was de eerste moderne politieke fotograaf

De op 13 juni op 92-jarige leeftijd overleden Amsterdamse fotograaf Dolf Toussaint was een meester in het vastleggen van onderonsjes. En of dat nu buiten een kroeg in de Jordaan was of in de wandelgangen van de Tweede Kamer was maakte niet veel uit: Toussaint bracht zijn straatinstinct mee naar het parlement, met scherpe en humorvolle foto's als resultaat.

In 1965 verscheen zijn inmiddels klassieke fotoboek De Jordaan, waarvoor schrijver Simon Carmiggelt de teksten schreef. 'Dit boek toont u geen gevels, maar mensen,' schreef Carmiggelt. Deze mensen werden door Toussaint gerekend tot de categorie van 'de overgeslagenen', de groep mensen die maar weinig greep had op de snelle veranderingen in de samenleving.

De fotograaf zag zijn missie helder voor zich: 'Je moet het zo uitleggen dat er geen tekst meer aan te pas komt. Je moet steeds die foto's geven, die ellenlange explicatie overbodig maken. Geur, geluid, kleur - alles moet je telkens weer overbrengen in een plat vlak van zwart, wit en grijs.' Twee jonge vrouwen lopen in de buurt van het Centraal Station hand in hand met een matroos. Een van de vrouwen slaat een hand voor het gezicht bij het zien van de fotograaf. Een onderschrift had weinig aan dit verhaal kunnen toevoegen.

Je moet het zo uitleggen dat er geen tekst meer aan te pas komt. Je moet steeds die foto's geven, die ellenlange explicatie overbodig maken

Mijn fotografie is niet kritisch, maar geeft wel inzicht in het spanningsveld dat er is

Weekblad Vrij Nederland vroeg hem eind jaren zestig om met zijn scherpe blik foto's te maken in het parlement, waar hij een van de eerste moderne politieke fotografen werd. Hij betwistte met een agenda te fotograferen: 'Mijn fotografie is niet kritisch, maar geeft wel inzicht in het spanningsveld dat er is,' zei hij in een interview met Trouw. 'Je kunt niet achter de coulissen fotograferen, je kunt hooguit ruiken wat er is en dat erin leggen.'

In Den Haag raakte hij bevriend met PvdA-voorman Joop den Uyl, van 1973 tot 1977 premier van Nederland: 'Op mij kwam hij over als een man die bang was om openlijk en masse gewaardeerd te worden. ' Van Wim Kok moest hij vervolgens weinig hebben: 'Ik heb hem altijd gezien als iemand die heel snel de slagroom van de pudding wil eten.'

Het journalistieke, parlementaire deel van zijn oeuvre, inclusief de buitenlandse reportages, worden bewaard in het Nationaal Archief. Het onlangs verworven Amsterdamse archief ligt in het Stadsarchief Amsterdam, waar in de zomer van 2018 een overzichtstentoonstelling van Toussaints Amsterdamse werk te zien zal zijn.