En toch zijn verkiezingen in Rusland wel spannend

Het publiek wil Poetin, of een tweede Poetin – een echte leider. Maar dat Medvedev verre van een exacte kopie is, valt niet weg te poetsen.

 \N
\N

Met westerse ogen bezien maken deze verkiezingen een surrealistische indruk: echte tegenkandidaten zijn geweerd, de uitslag staat tevoren min of meer vast en de beoogde winnaar wordt al sinds zijn ‘benoeming’ door Poetin in december dagelijks uitvoerig gevolgd tijdens zijn ‘werkbezoeken’ in het land door de camera’s van de landelijke tv-kanalen.

Vanuit Russische optiek is deze gang van zaken minder vreemd. Al sinds 1996 is de presidentiële opvolging een kwestie van het Kremlin zelf, die de kiezer in het stemhokje mag bekrachtigen. Destijds werd de bijzonder impopulaire president Jeltsin herkozen dankzij een groot offensief van de oligarchen die de grote tv-stations bezaten en geen brood zagen in een overwinning van de communisten. Vier jaar later toverde Jeltsin op de laatste dag van 1999 zijn opvolger Poetin uit een hoed.

Deze beide verkiezingen kregen overigens nog het stempel van goedkeuring van de waarnemers van de Organisatie van Vrede en Veiligheid in Europa, de OVSE. Alles beter dan de terugkeer van de communisten, luidde lange tijd het parool. De afgelopen acht jaar perfectioneerde Poetin dit verkiezingssysteem verder – en plakte er een label op: ‘soevereine democratie’.

Deze achtergrond is van belang om te kunnen begrijpen hoe Medvedev, met zijn liberale neigingen, kan spreken over het fundamentele belang van vrijheid ‘in al zijn verschijningsvormen’, en tegelijkertijd de lof kan zingen op de ‘volwassen Russische democratie’. Rusland wil wel democratie, maar geen chaos, lijkt de overheersende gedachte.

Dat het politieke leven in Rusland de afgelopen vier jaar nog veel strakker aan de leiband van het Kremlin is gebonden, lijkt Poetins antwoord geweest te zijn op de ‘kleurenrevoluties’ in Oekrainë en Georgië. Dat die zijn aangejaagd vanuit het Westen leidt voor de Russische machthebbers geen twijfel.

Maar Rusland zal zich nooit zo laten ‘verzwakken’, door op energievoorraden beluste westerse landen die ‘democratie’ als wapen inzetten. Die bunkermentaliteit verklaart waarom zelfs kleine democratische oppositiegroepen, verdachte ngo’s en buitenlandse waarnemers te vuur en te zwaard bestreden worden.

Het resultaat is de georkestreerde machtswisseling van komende zondag. Toch gelden die verkiezingen in Rusland als spannend – niet vanwege de uitslag, maar vanwege de ongewisse uitkomst. Want hoe zal Medvedev, de zacht pratende 42-jarige jurist – die Poetins soms agressieve toon en KGB-achtergrond ontbeert – zich ontwikkelen als hij zelf de teugels in handen heeft? In een bestel met maar een machtscentrum, is er geen gevaarlijker moment dan een machtswisseling. Dat heeft Poetin zelf bewezen, toen hij het roer overnam van Jeltsin en grote schoonmaak hield – in het Kremlin en in de rest van het land.