Güner Tozgül.
Güner Tozgül. © Foto: Marlena Waldthausen

Deze 16-jarige leest vanavond zijn gedicht voor op de Dam: 'We moeten ons altijd bewust blijven'

'Ik wilde dat gevoel van leegheid onder woorden brengen'

De 16-jarige tiener Güner Tuzgöl schreef in zijn leven één gedicht. Donderdag draagt hij het iets na achten op de Dam voor. 'Leegte is wat ik voel, zo leeg als de bomen in de herfst.'

De wind waait door onze haren

Stil, zonder geluid

Güner Tuzgöl is een stevige jongen met ravenzwart haar uit Heemstede, 16 jaar oud. Hij houdt vooral van dansen en heeft één keer in zijn leven een gedicht geschreven. Dat gedicht draagt Tuzgöl vanavond voor, iets na acht uur op de Dam in Amsterdam tijdens de Dodenherdenking.

Ja, de zenuwen beginnen hem zo langzamerhand in hun greep te krijgen, zegt hij aan de eettafel in het ouderlijk huis. Wat maanden geleden in tamelijke argeloosheid opborrelde tijdens de workshop op een Haarlems lyceum, krijgt zo langzamerhand ondraaglijk veel gewicht. 'Mensen die het gedicht al hebben gehoord, zeiden dat ze er kippevel van kregen. Een collega van mijn moeder zei dat ze er bijna van moest huilen.'

Mensen die het gedicht al hebben gehoord, zeiden dat ze er kippevel van kregen

Güner Tuzgöl

Angst dat is wat wij voelen

Duizenden woorden in het hoofd

Zonder enige waarde

Elk jaar schrijft het Nationaal Comité 4 en 5 mei een prijsvraag uit onder de naam 'Dichter bij 4 mei'. Middelbare scholieren, telkens uit een andere provincie, wordt gevraagd hun ideeën en gevoelens bij de oorlog te verklanken in een gedicht.

Güner Tuzgöl had zijn deelname al min of meer vergeten toen hij bericht kreeg van het comité. Of hij tijdens de finale in het Haarlemse Patronaat zijn gedicht ten gehore wilde brengen. Een jury verkoos het zijne tot het beste.

Vrienden en klasgenoten die hem feliciteerden, vroegen Tuzgöl wat dat eigenlijk betekende. Wanneer moest hij zijn gedicht voordragen? Dodenherdenking? 4 mei? En hoe lang moest je dan stil zijn? Eén of twee minuten?

Het raamkozijn zonder raam

Het water zonder vissen

De week zonder dagen

Bij hem thuis hebben ze altijd behoorlijk veel aandacht besteed aan de Tweede Wereldoorlog en de lessen die daaruit getrokken dienen te worden. Het gezin Tuzgöl bezocht het Anne Frankhuis in Amsterdam en het monument voor de omgebrachte joden in Berlijn.

Persoonlijk getroffen is de familie niet, maar dat maakt de geschiedenis niet minder pijnlijk of noodzakelijk, zelfs niet voor een uitgesproken kind van de 21ste eeuw als Tuzgöl is. 'Het blijft interessant hoe dat destijds kon gebeuren, en dat het echt gebeurd is. Dat vooral.' Documentaires en speelfilms over die periode vinden daarom gretig aftrek in Heemstede.

Dat gevoel van leegheid, dat wilde Güner Tuzgöl vooral onder woorden brengen

Leegte is wat ik voel,

zo leeg als de bomen in de herfst

Dat gevoel van leegheid, dat wilde Tuzgöl vooral onder woorden brengen. Kale bomen, levenloos water - het gevoel dat het er allemaal niet meer toe doet.

Het beeld dat hem daarbij te binnen schoot, was dat van een grote mensenmassa, onzeker over wat te gebeuren stond. Hij kan het niet precies herleiden, maar het moet met de Jodenvervolging te maken hebben. 'Dat is toch altijd het eerste waaraan je denkt bij de Tweede Wereldoorlog.' Zoveel mensen en tegelijkertijd zo volstrekt machteloos, daarover gaat het titelloze gedicht van Güner Tuzgöl.

Wat in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd, mag nooit vergeten worden. Daar moeten we ons altijd bewust van blijven

Güner Tuzgöl

Geen controle meer,

macht over macht

De spanningen tussen Turkije en Nederland hadden net hun kookpunt bereikt toen het Nationaal Comité 4 en 5 mei naar buiten trad met hem als uitverkoren dichter. Onjuiste en onsmakelijke verbanden werden snel gelegd op het internet.

Tijd voor vader Tuzgöl om zich met het gesprek te bemoeien. In het begin van de jaren zeventig kwam hij als kleine jongen naar Amsterdam, zoon van een Turkse gastarbeider. Tuzgöl heeft de wederzijdse nieuwsgierigheid van toen zien veranderen in de wederzijdse achterdocht van nu. Dat doet hem pijn, zeker op zo'n moment van gedeeld verdriet dat de Dodenherdenking zou moeten zijn.

Zoon Tuzgöl zegt het zo: 'Wat in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd, mag nooit vergeten worden. Daar moeten we ons altijd bewust van blijven.'

Ik wil dat het verdwijnt

Meer over 4 mei

Indringende getuigenissen van verzetsstrijders, een reportage over slachtoffers die eindelijk een naam krijgen en het relaas van de laatste ooggetuigen. Op volkskrant.nl/oorlogsverhalen vindt u onze meest indrukwekkende oorlogsverhalen.