Laat Rutte vijf heldere voornemens op A4'tje zetten: wie meedoet, krijgt drie ministers
©

Laat Rutte vijf heldere voornemens op A4'tje zetten: wie meedoet, krijgt drie ministers

Vrij zicht

Intussen zijn we alweer een impasse verder met de formatie.

Pechtold zegt dat hij nu niet met de ChristenUnie kan samenwerken waar hij dat eerder wel kon, omdat het toen over het kasboek ging en nu over de bijbel. Mooi gezegd, maar ik zat nog te piekeren over het stranden van de eerste informatieronde met GroenLinks. Ook die liep vast op beginselen waarmee niet gemarchandeerd kan worden. De onderhandelaars gingen tot de bodem maar het lukte niet, zei informateur Schippers. Het ouderwetse handjeklap bij formaties is kennelijk uit de mode. Dat maakt politiek bedrijven zacht gezegd nogal lastig.

Niet de verdeling van bestaande ellende of rijkdom, maar de verdeling van angsten en risico's is de inzet

De betrekkingen tussen de hoofdrolspelers bleven goed. Er is niet met deuren geslagen, zei Mark Rutte. Het probleem zat in de onderwerpen, migratie en klimaat. Het zijn nieuwe thema's waarvoor de oude wetten van de kabinetsformatie niet opgaan. Ineens draait het om hogere zaken. Menselijkheid of onmenselijkheid. Het voortbestaan van de planeet. Dingen waar kennelijk geen onsje af kan.

Migratie en klimaat hebben met elkaar gemeen dat de rampen nog moeten plaatsvinden. Dat toekomstperspectief leidt tot een heel ander politiek strijdtoneel dan we gewend zijn. Niet de verdeling van bestaande ellende of rijkdom, maar de verdeling van angsten en risico's is de inzet. De Duitse socioloog Ulrich Beck schreef over deze omwenteling in de politiek zijn boek Risikogesellschaft. Dat boek dateert van 1986, meer dan dertig jaar geleden. Van klimaatopwarming had niemand gehoord, laat staan van migratiestromen.

Becks boek kwam bijna gelijktijdig uit met de ontploffing van de kerncentrale in Tsjernobyl en werd meteen een hit, zeker in het gedeprimeerde Duitsland dat in de ban was van de stervende bossen. Daar is het later niet meer van gekomen. Politiek die zich bezighoudt met angsten en risico's is heel anders dan ouderwetse belangenpolitiek. Risico's gaan de grens over en raken iedereen. Rijk en arm zijn allebei potentieel slachtoffer. Wel op een andere manier. Wie angst heeft voor klimaatopwarming, wuift meestal de migratiedreiging weg. En andersom. Dat is de nieuwe klassenverdeling. Marx leerde dat het zijn het bewustzijn bepaalt. Nu is het omgekeerd. Wie de kennis heeft, mag meepraten. Deskundigen spelen in de risicomaatschappij dan ook een sleutelrol.

Wel, deskundigen hebben zich tijdens deze informatiepoging geroerd. Mijn favoriete hoogleraar is Herman Wijffels, die zich een week geleden in het Algemeen Dagblad briesend van woede op de arme Buma stortte, omdat die weigert in te zien dat de wereld naar de knoppen gaat. Om het gebrek aan benul van Buma te demonstreren, zei Wijffels het allerergste dat hij kon bedenken, namelijk dat 'Buma niet eens weet wat het antropoceen is'. In dagblad Trouw meldden zich negentig hoogleraren transitiekunde, om de formatie per manifest te waarschuwen. Het roer moet om, anders wacht de ondergang. Zij demonstreerden nog eens dat de groene kant van Nederland weinig op heeft met democratie.

Waar deskundigen zijn en profeten - uit goede bron vernam ik dat Wijffels in de hoek van zijn woonkamer een stapeltje stenen heeft liggen in verband met de juiste aardstralen - zijn ook ongelovigen. Met alweer een boeiende arbeidsdeling. De sceptici van de migratieproblematiek bevinden zich in het hooggeleerde kamp. Zij bewijzen met een overdaad aan statistiek dat de migratie eigenlijk niks voorstelt, dan wel altijd al heeft bestaan, dus waar hebben we het over. De klimaatsceptici zijn daarentegen naar de wetenschappelijke marge verdreven. Zij hebben net zoveel statistieken, maar vinden daarmee veel minder aftrek.

Wetenschappelijk onderzoek kan veel bewijzen, maar niet wat er moet gebeuren. Daar heb je politici voor

Politiek op grond van ogenschijnlijk belangenloze expertise heeft in Nederland altijd een gretig onthaal gevonden. De verzuiling vroeg om depolitisering van vraagstukken. Met de huidige politieke versnippering is de vraag naar onpolitieke arbiters zeker niet afgenomen. Edith Schippers vertelde dat ze aan het begin van haar informatiepoging 'een foto' heeft laten maken van de conflicten in de Nederlandse samenleving. Dan moet zij weten dat als de populistische opstand iets beoogt, het de terugkeer van de politieke strijd is. Dat wil zeggen: weg van de noodzaak, van er is geen alternatief, van het staat in de Grondwet of 97 procent van de deskundigen vindt het ook. Niet voor niets zei de prominente brexiteer Michael Gove: people are fed up with experts. Niet van experts, zou ik willen nuanceren, maar van experts die een politieke broek aantrekken.

Wetenschappelijk onderzoek kan veel bewijzen, maar niet wat er moet gebeuren. Daar heb je politici voor. Ik zou de informateur dan ook suggereren om gewone politiek te maken van de risicomaatschappij. Benoem vooral geen kabinet van experts, zoals Thierry Baudet wil. Politiek is voor politici. Bij een tweede suggestie van Baudet wil ik wel aanknopen. Geen gedetailleerd regeerakkoord. Dat is heel vermoeiend en de dood in de pot. Laat Mark Rutte vijf heldere voornemens op een A4'tje zetten. Ik noem maar wat: over vier jaar geven we 2 procent bbp uit aan defensie; is er een jaarlijks toelatingsquotum van 20 duizend vluchtelingen; zetten we alle windmolens op de Doggersbank. Daarna mogen de partijen intekenen. Wie meedoet, krijgt drie ministers. De rest regelen we in het parlement en we noemen het dualisme.

Wist u dat Drees het zo al had willen aanpakken?

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant