Voorkant van een MQ-9 Reaper.
Voorkant van een MQ-9 Reaper. © Daniel Rosenthal/de Volkskrant

Defensie snoert luchtmacht de mond over Nederlands droneprogramma

Het ministerie van Defensie heeft de top van de luchtmacht verboden publiekelijk over het Nederlandse droneprogramma te praten. De luchtmacht wil graag Amerikaanse drones kopen, en die ook bewapenen. Minister van Defensie Jeanine Hennis (VVD) heeft de aanschaf juist uitgesteld en wil voorlopig geen wapens.

In december zei commandant luchtstrijdkrachten Sander Schnitger in het blad Aviation Week dat de drones in 2017 operationeel zouden zijn. Sindsdien verbiedt Defensie anderen zich hierover uit te laten, zo blijkt uit onderzoek van de Volkskrant.

Een luchtmachtofficier bevestigt op voorwaarde van anonimiteit dat er een 'verschil van inzicht' bestaat tussen de luchtmacht en Defensie over 'openheid' over het droneprogramma. Hij heeft zich 'regelmatig verbaasd' over de opstelling van Defensie.

Wij willen ook zo'n doodsmachine

Nederland koopt Amerikaanse drones. De VS doden er ongewild ook burgers mee. Dus over de bommen wil Defensie het niet hebben. Lees hier de reportage.

Ruim twee jaar geleden kondigde minister Hennis aan dat Nederland vier MQ-9 Reapers, Amerikaanse drones, zou kopen. Drones zijn onbemande vliegtuigen die op afstand bestuurd worden. Internationaal zijn ze omstreden. De Amerikanen gebruiken ze onder meer voor het liquideren van verdachte terroristen in Somalië, Jemen en Pakistan. De Nederlandse regering vindt deze targeted killings 'illegaal'. Nederland zou de vier Amerikaanse Reapers onbewapend kopen.

Maar in november 2015 bleek dat in de begroting van Defensie het benodigde geld voor de aanschaf van de drones ontbrak. Defensie besloot daarop het project met zeven jaar uit te stellen, tot ergernis van de luchtmacht.

Defensie niet wilde dat Osinga zou spreken

Na het interview van de luchtmachtcommandant vaardigde het ministerie een spreekverbod uit.

Op 10 december zou commodore en hoogleraar militaire operationele wetenschappen Frans Osinga over drones spreken op het Movies That Matter-festival in Delft. Hij trok zich terug. Desgevraagd bevestigt organisator Serge van der Meer dat Osinga hem 'ongeveer een week van tevoren' opbelde om te zeggen dat 'Defensie niet wilde dat hij zou spreken'. Osinga zegt dat hij zich 'bij twee gelegenheden' heeft teruggetrokken. Volgens hem gebeurt dat als een evenement een bepaalde 'politieke lading heeft' of als er 'weinig gelegenheid is voor genuanceerde beeldvorming'. Verder zegt hij 'wetenschappelijk geen enkele beperking te ervaren.'

Defensie greep ook in toen de Volkskrant een gesprek wilde met de vorig jaar opgestapte projectleider van de Reaper. De projectleider was bereid tot een gesprek, net zoals de luchtmacht. Negen dagen na het eerste verzoek meldt een woordvoerder van Defensie dat 'niemand beschikbaar is met kennis over het droneproject'.

In officiële publicaties zegt Defensie dat het droneprogramma met zeven jaar is uitgesteld en dat 'van trainingsprogramma's voor het personeel' pas sprake is 'na een definitief besluit' over hoe verder. Maar Amerikaans luchtmachtpersoneel op Holloman Air Force Base vertelt dat de Nederlanders daar volgend voorjaar met de Reaper zullen trainen.

De luchtmacht heeft gelijk. De Nederlandse regering doet 'spastisch' over het bewapenen van drones.

  • 67% (1625)

    Eens

  • 33% (783)

    Oneens

2408 stemmen

Defensie zegt dat er geen behoefte is aan een drone met wapens, maar de luchtmacht ziet dat anders

Een ander gevoelig punt is de bewapening. Defensie zegt dat er geen behoefte is aan een drone met wapens, maar de luchtmacht ziet dat anders. Peter Wijninga, oud-afdelingshoofd van de Luchtmachtstaf, vindt dat er 'spastisch' over wordt gedaan en verwacht dat Defensie de drones 'uiteindelijk zal bewapenen'. Ook luchtmachtcommandant Schnitger zegt dat 'bewapening' waarschijnlijk wordt 'geïnitieerd'. En de luchtmachtofficier: 'Mensen met voldoende verstand van drones zijn voorstander van bewapening.'

In een reactie op het spreekverbod zegt Defensie dat de 'communicatie voornamelijk via de minister en haar ambtelijke ondersteuning' loopt. 'Reden hiervoor is de huidige fase waarin het project zich bevindt.'