Adriaan Schout van het Instituut Clingendael.
Adriaan Schout van het Instituut Clingendael. © Peter Hilz

Clingendael-expert: 'Politieke schade van rel ligt vooral bij Nederland'

Ardriaan Schout over diplomatieke crisis Nederland-Turkije

Hoe ernstig is de crisis in de Turks-Nederlandse betrekkingen, nu het kabinet de Turkse minister Cavusoglu landen op Schiphol verbiedt? Clingendael-expert Adriaan Schout geeft zijn mening.

Hoe bijzonder is het verbod van de Nederlandse regering?

'Dit is natuurlijk heel vergaand. Nederland voelt zich geprovoceerd door de dreiging met economische en politieke sancties en komt daardoor tot dit besluit. Het is de volgende, negatieve stap  in een toch al heel gevoelige relatie tussen Europese landen en Turkije. We hebben in de afgelopen tijd al heel wat Turkse provocaties gehad. Denk aan het oppakken van de Turks-Nederlandse journaliste Ebru Umar, denk ook aan het sluiten van de Turkse krant Zaman precies op het moment dat Europa bezig was over de Turkije-deal te onderhandelen. En denk aan de affaire rond de Duitse komiek Jan Böhmermann. Ik zie het per se naar Nederland willen komen van de Turkse minister en het zo hoog opspelen met dreigingen als een volgende provocatie.'

Ze willen waarschijnlijk het Turks nationalisme mobiliseren aan de vooravond van het referendum

Adriaan Schout

Wat denken de Turkse autoriteiten daarmee te bereiken?

'Ze willen er kracht mee uitstralen - laten zien dat ze hun mannetje staan tegenover Europese landen. Ze willen waarschijnlijk ook het Turks nationalisme mobiliseren aan de vooravond van het referendum over de macht van Erdogan. Door de Europese reacties wordt dat op scherp gezet en scharen Europese burgers van Turkse komaf zich misschien nog meer achter hem.'

Hoe serieus moeten we het Turkse dreigen met economische en politieke sancties nemen?

'Dat is zeer de vraag. We hebben al vaker dreigementen van Erdogan gehad, vooral over het schrappen van de Turkije-deal. Het bleef dan altijd bij woorden. Ook nu betwijfel ik of het ervan komt. Als het tot sancties komt moet je nog maar zien wie daar de meeste last van zou hebben, Nederland of Turkije. De Turkse economie staat er momenteel niet al te best voor.'

Wat moet Nederland doen als het zo ver komt?

'Nederland kan in ieder geval er in Europa op aandringen Turkije dan af te straffen. Handelsrelaties vormen altijd een Europese kwestie. Maar het zal nog best lastig worden alle Europese landen mee te krijgen. En Turkije gaat dan natuurlijk proberen Europese landen uit elkaar te spelen.'

Wie ondervindt momenteel het grootste nadeel van deze escalatie, Nederland of Turkije?

'De politieke schade ligt vooral bij Nederland. Want door deze gang van zaken worden vooral Turkse nationalistische gevoelens hier aangewakkerd. Dat is een pluspunt voor Turkije met het oog op hun referendum, maar een nadeel voor Nederland dat juist uit is op het integreren van Nederlanders van Turkse afkomst in onze samenleving. Dus ligt de politieke schade hier.'

Voor een land van recht, democratie en vrije meningsuiting als Nederland is dit ongetwijfeld een heel moeilijk besluit geweest

Adriaan Schout

Maar is er niet ook politieke winst voor premier Rutte met het oog op de verkiezingen? Hij positioneert zich als de man die op staat tegen Turkije.

'We hoeven niet naïef te zijn, er zal bij dit besluit zeker ook over de verkiezingen zijn nagedacht. Ik denk dat de vrees toch vooral is geweest dat deze escalatie vooral de PVV in de kaart zou gaan spelen. Alleen kon Rutte in mijn ogen moeilijk anders door de Turkse dreiging met sancties en door het gevaar dat zo'n Turkse bijeenkomst op Nederlandse bodem voor de openbare orde zou betekenen. Maar van harte ging het vast niet. Voor een land van recht, democratie en vrije meningsuiting als Nederland is dit ongetwijfeld een heel moeilijk besluit geweest.'

Meer over de diplomatieke rel

Liveblog
De Turkse minister van Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya is vannacht Nederland uitgezet als 'ongewenste vreemdeling' toen ze in het Turkse consulaat in Rotterdam een toespraak wilde houden over een aanstaand referendum over de Turkse grondwet. Volg hier de actuele gebeurtenissen.

Rutte en Erdogan op ramkoers
In recordtijd is de relatie tussen Nederland en Turkije volledig ontspoord. Rijdt de campagne in beide landen de diplomatie in de wielen?

Sancties
Als Turkije er inderdaad toe overgaat economische sancties aan Nederland op te leggen, moeten vooral de machinefabrikanten, fabrikanten van vervoersmiddelen en chemische bedrijven op hun tellen passen.

Eensgezind
Daags voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer zijn vrijwel alle politieke partijen het over één ding eens. Zij scharen zich achter het kabinet in het conflict met Turkije.