Mark Rutte (VVD) na afloop van een gesprek met verkenner Edith Schippers op donderdag.
Mark Rutte (VVD) na afloop van een gesprek met verkenner Edith Schippers op donderdag. © ANP

Bij Rutte, Buma, Pechtold en Klaver domineren bedenkelijke gezichten en zuinige teksten

Lang hadden ze niet nodig vandaag: na anderhalf uur praten met z'n vieren trokken Mark Rutte, Sybrand Buma, Alexander Pechtold en Jesse Klaver de conclusie 'dat zij bereid zijn om in deze samenstelling verder te praten'. De onderhandelingen kunnen volgende week beginnen, nadat de vandaag beëdigde nieuwe Tweede Kamer over de verkiezingsuitslag heeft gedebatteerd.

Maar wat vooralsnog vooral opvalt is de gezamenlijke krachtsinspanning om elke neiging tot enthousiasme over deze formatiepoging de kop in te drukken. Bedenkelijke gezichten en zuinige teksten domineren deze eerste fase.

'We hebben wel benoemd naar elkaar dat er natuurlijk grote verschillen zijn', aldus CDA-voorman Buma. 'Dit is verre van de ideale coalitie voor ons', beklemtoonde GroenLinks-leider Jesse Klaver nog maar eens. VVD-aanvoerder Rutte 'ziet grote inhoudelijke verschillen'. Alleen D66 laat enig voorzichtig optimisme doorschemeren. Pechtold ziet de komende onderhandelingen 'met vertrouwen tegemoet'.

Of Schippers aan de wieg staat van het derde kabinet-Rutte blijft nog wel even onzeker

Verkenner Edith Schippers zal niet ontevreden zijn. Zij kan de Tweede Kamer melden dat de eerste acht dagen van deze formatie in elk geval een paar voorgesorteerde kandidaten voor regeringsdeelname hebben opgeleverd. Of zij daarmee ook aan de wieg staat van het derde kabinet-Rutte blijft nog wel even onzeker.

Het contrast met 2012 is immers groot. Toen vielen de leiders van VVD en PvdA, opgejaagd door de economische crisis en de verkiezingsuitslag, elkaar in de armen voordat hun kiezers het goed en wel in de gaten hadden. Zelfs hun eigen Tweede Kamerfracties werden grotendeels buiten het proces gehouden. Vooral tussen de PvdA en de kiezers kwam het daarna niet meer goed.

Garantie voor vertraging

'Formeren is faseren', mag premier Rutte dezer dagen graag zeggen

Alle betrokkenen hebben zich dit keer dan ook voorgenomen het voorzichtiger aan te doen. 'Formeren is faseren', mag premier Rutte dezer dagen graag zeggen. Bij elke stap gaan de onderhandelaars achterom kijken: volgt de achterban nog? De Kamerfracties zullen intensiever bij het proces worden betrokken en als voelsprieten dienen.

Dat alleen al is een garantie voor vertraging. Hoe het uit de hand kan lopen werd na de 'moeder aller formaties', die van 1977, al beeldend beschreven door PvdA-onderhandelaar Ed van Thijn in zijn Dagboek van een onderhandelaar: 'Woensdag 13 juli. Opnieuw de fractie (...) Aan goede raadgevingen geen gebrek. Niemand die op het idee komt een concessie aan te dragen. Integendeel. Elk punt is even belangrijk. Men onderhandelt met de onderhandelaar.'

Geruststellende notie voor de kiezers: hoeveel maanden dit ook gaat duren, de schade voor het land zal gering zijn. Het kabinet-Rutte/Asscher heeft de rijksbegroting zo snel op orde gebracht dat het geld nu tegen de plinten klotst. Vrijdag komt het Centraal Planbureau met nieuwe economische prognoses, die naar verwachting nog optimistischer zijn dan die van eind vorig jaar. Elke maand dat er geen kabinet is dat extra geld kan uitgeven, is in deze omstandigheden een zegen voor de schatkist.

Nadeel voor de onderhandelaars die elkaar nu moeten zien te vinden: het argument uit 2012 'dat het nu eenmaal moet in het landsbelang' heeft daardoor veel aan kracht verloren.

Meer over de formatie

GroenLinks of ChristenUnie?
Het beoogde 'motorblok' van Rutte III moet beslissen of onderhandelen met GroenLinks zin heeft. De formatie van een kabinet-Rutte III dreigt nu vooral uit te lopen op een wedstrijdje armdrukken tussen Pechtold aan de ene kant en Mark Rutte en Sybrand Buma aan de andere kant.

Formatiewensen
Maandag spraken de 13 gekozen partijen in een marathonsessie met verkenner Schippers. Van middenkabinet tot 'christelijk progressief', alle formatiewensen op een rij.

Drie varianten
Welke kant gaat het derde kabinet van Mark Rutte op? Dit zijn de mogelijkheden voor Rutte III (+).

Wat doet een demissionair kabinet?
Rutte als Kamerlid die premier Rutte aan de tand voelt? Het kan in een demissionair kabinet. Zolang de formatie duurt controleren de bewindslieden van het demissionaire kabinet Rutte II zichzelf.