Dirigent Rita Verdonk zoekt orkest

Domme pech voor Rita Verdonk. De jurk hangt klaar, de kaartjes zijn verkocht en dan glijdt ze ’s ochtends uit over de keldervloer en scheurt ze een spiertje in haar bovenbeen. Krap een week voor het spektakel dat de officiële start inluidt van haar politieke beweging Trots op Nederland. Maar Rita zou Rita niet zijn als ze zich door zo’n spiertje liet kisten. Op haar site staat ze aan het roer, haren in de Hollandse wind, de Nederlandse driekleur er wuivend achter. Rita for president.

Populist
Daadkracht, vastberadenheid en moed. Nederland moet beter kunnen. Dat is waar Rita Verdonk voor wil staan en waarom haar fans haar bewonderen. De titel populist koestert ze als geuzennaam. Files, ouderenzorg, migratie, regeltjes. ‘Echte problemen en echte oplossingen’, is haar mantra. Wat dat dan precies behelst, is nog een goed bewaard geheim gebleven.

De eersten die een tipje van de sluier krijgen opgelicht, zijn de ‘gouden’ fans die 500 euro hebben neergelegd voor een boottochtje op de Classic Lady aanstaande donderdag voorafgaand aan de officiële doop van ‘Trots op NL’. Ze krijgen er een diner geserveerd met Verdonk als tafeldame. Journalisten zijn er niet welkom, met uitzondering van de societyrubriek van De Telegraaf, die de exclusieve publicatierechten verwierf.

Na een uur meren ze aan bij de moderne Passenger Terminal in Amsterdam, waar een vip-dek wacht vol ‘zilveren’ gasten die 150 euro voor hun kaartje neertelden. Op het opperdek reikhalzen dan de bronzen gasten. Hun kaartje kostte 75 euro, maar de meesten hebben een vrijkaartje – dankzij een fan die alle bronzen kaartjes opkocht toen er in de verkoop nauwelijks schot kwam.

Gulle gever
Wie de gulle gever is, blijft geheim zolang de geldschieter zelf de anonimiteit niet opheft. ‘Burgers bepalen zelf waaraan ze hun geld geven’, zegt Verdonk, die voor dit doel de bv Favorita heeft opgericht. Invloed op het beleid is niet te koop, krijgen geldgevers en journalisten steevast te horen.

Genodigden, kaartenkopers en camera’s zullen vervolgens getuige zijn van Verdonks langverwachte politieke ‘kick-off’ en van optredens van onder anderen oud-BZN’er Jan Keizer. Samen glijden ze in de afterparty van Rita en Rita, waar de toon zal worden gezet door Rita Reys, Nederlands first lady of jazz. Het moet vooral gezellig worden.

Vastgoedadvocaat Dion Bartels heeft een gouden kaartje gekocht, uit pure nieuwsgierigheid en om alles te kunnen meemaken. Hij wil zien wie Verdonks politieke vrienden zijn en haar programma leren kennen. Hij zou zielsgelukkig zijn als hij daarna thuis zijn vrouw op een A4’tje kan tonen wat het behelst, maar hij vreest dat de avond uitdraait op een pr-stunt en dat hem de kater van de teleurstelling wacht, zo zegt hij niet zonder gevoel voor overdrijving.

Liberale volksbeweging
Het vlot niet erg met Trots op Nederland, weet Bartels. Op Verdonks verzoek speurt hij in Utrecht al tijden naar iemand die haar beweging zou kunnen trekken. Zonder resultaat. Sinds zijn 18de is Bartels VVD-lid. Eigenlijk vindt hij dat Nederland toe is aan een brede liberale volksbeweging, een politieke unie met een linker- en een rechtervleugel. Links de liberalen van D66, rechts die van Verdonk en Wilders.

Veel VVD’ers die Bartels op de boot zal aantreffen, delen die wens. Bekende namen zijn er niet echt, wel ondernemers die anoniem zijn en dat willen blijven. Zij voelen zich verweesd in de eigen partij sinds de ‘vrijzinnig liberalen van Dijkstal tot Rutte’ het voor het zeggen hebben. In hun beleving woedt ‘de strijd Rita-Rutte’ voort.

Verontruste VVD’ers richtten pakweg twee jaar geleden het Liberaal Netwerk op om een brug te slaan tussen ondernemers en politiek. De overheid is te groot, te log, te bemoeizuchtig, zeggen ondernemers. De welvaart is aan hen te danken, maar wat ze daarvoor krijgen zijn elke dag nieuwe regeltjes, langere files. Inmiddels telt het netwerk een paar duizend aanhangers uit vooral oostelijk en zuidelijk Nederland en van de Veluwe. Er wordt gewerkt aan een Thorbecke-manifest.

Stemmentrekker
Hun hoop is de daadkrachtige stemmentrekker Verdonk. In het bestuur zit Bennie Wezenberg, de man die Verdonk aan een truck met oplegger hielp tijdens haar verkiezingscampagne. Voorzitter is Jan Talen, VVD-raadslid in Staphorst, verklaard fan van Verdonk. ‘Ze heeft chemie, er komt iemand binnen. Dat natuurlijke leiderschap mis je nu in de politiek.’

De aangesloten ondernemers horen tot het middelgrote bedrijf, zegt Olof Wullink, lid van de VVD en voorheen LPF’er in de Gelderse Provinciale Staten. Een Herman Heinsbroek, Chris Thunnessen of Harry Mens (allen oud-LPF) zit er niet bij; geen kapitaalkrachtige bestuurders van beursgenoteerde bedrijven. Weinig vrouwen ook, weinig allochtonen. ‘Hardwerkende mensen met een redelijk inkomen, die meer appreciatie van de overheid willen’, zegt Wullink.

De ‘middenstand’ onder de ondernemers, het traditionele en conservatieve smaldeel van de VVD, volgt Verdonk met gespannen verwachting, maar is allesbehalve scheutig met geld. Ze heeft 10 miljoen euro nodig om haar beweging neer te zetten en houdt daarvoor geregeld de hand op. Een dag nadat ze was benoemd tot politica van het jaar toog ze naar de kerstborrel van de Haagse makelaars Reichman en Rommelaar. Ze riep de vele aanwezigen op haar financieel te steunen.

Reacties
Een paar weken later viel er bij allen een brief op de mat: koop kaarten van 75 euro voor de eerste politieke speech van Rita Verdonk. De reacties kwamen mondjesmaat. Niet alleen de makelaars lieten het afweten. Ze moet eerst iets laten zien, zegt bijvoorbeeld Hennie van der Most, de ondernemer die haar met zijn helikopter liet meeliften toen ze op campagne was voor het VVD-leiderschap. In het AD zei hij: ‘Ze is een goede dirigent, maar heeft nog geen orkest.’

Verdonk zat de laatste maanden niet stil. Ze werd gesignaleerd in societyrubrieken, op modeshows, feestjes van de rijken, bijeenkomsten in het land, besloten spreekbeurten en op radio en tv. Ze houdt van de camera, van de aandacht.

Zelden was ze in de Tweede Kamer, waar ze met twee medewerkers – en veiligheidsmensen – kantoor houdt onder de balken. ‘Haags geneuzel’, noemt ze kritiek daarop. Ze staat buiten het Haagse spel, zonder politieke peetvaders. Buiten Den Haag is ze aanzienlijk populairder dan op het Binnenhof.

Harde werker
Verdonk is een harde werker, die ook in de opbouw van haar politieke beweging de touwtjes stevig in handen houdt. Haar manco is haar inhoudelijke bagage. Het is niet duidelijk wie haar intellectuele steunpilaren zijn. ‘Ze wordt niet geremd door kennis’, zeggen ondernemers, die haar niet in de schaduw vinden staan van hun held van weleer Pim Fortuyn.

Enigszins tot irritatie van Petra Baarslag-de Mönnink, directeur van een transportbedrijf en raadslid namens Liberaal Hardenberg. ‘Er wordt altijd zo geklaagd dat politici niet luisteren. Nu is er iemand die luistert, is het weer niet goed. Rita is een ondernemersvrouw, ze spreekt dezelfde taal en ze praat met iedereen. Ik heb in de politiek geleerd dat het 60 procent om de performance gaat en 40 procent om de inhoud. Ze kan kiezers aan zich binden. Als mens staat ze me zeer aan. Ik hoop dat ze nu met een eigen plan komt. Er moet iets gebeuren, de politiek moet betrouwbaarder worden.’

Verdonk wil problemen aanpakken en die oplossen, zegt ze bij herhaling, en dat kan niet zonder het volk. Naar voorbeeld van Wilders kent haar politieke beweging geen leden zoals een politieke partij, maar sympathisanten en begunstigers. De schrik voor LPF-toestanden zit diep. Verdonk wil haar beweging rustig opbouwen. Ze heeft honderd naaste medewerkers, zegt ze. Betrokkenen spreken over vijftig vrijwilligers. Vertrouwde mensen die via familieleden, vrienden, kennissen zijn geworven en fulltime in de weer zijn.

Internet
Geen leden, wel een groot publiek heeft ze nodig: het volk – en dat gaat ze permanent raadplegen via internet. Veel democratischer dan de rokerige zaaltjes waar ze voor anderhalve man en een paardekop moet komen praten, zeggen medewerkers. In het gratis ochtendblad De Pers spreekt ze zelf van een Wikipedia-achtig forum. Jan Talen: ‘Er staat een nieuwe generatie op. Al die mensen hebben een politieke mening en die moeten we opzoeken. Het wordt een interactief gebeuren en niet van die familiefeestjes die andere partijen hebben.’

Nieuwe politiek. Het overtuigt niet iedereen. Hoe langer het kabinet blijft zitten, hoe moeilijker het wordt voor Verdonk om de belangstelling vast te houden, zeggen critici nu Trots op Nederland iets terugzakt in de peilingen. Zelf erkent Verdonk dat ze nog niet klaar is voor landelijke verkiezingen. Ze richt zich eerst op die van de gemeenteraad over anderhalf jaar. Haar hoop is gevestigd op steun van liberale afdelingen, soms afgescheiden van de VVD, andere keren opererend onder de naam van Gemeentebelangen. Voormalige raadsleden en statenleden van de LPF hebben zich al gemeld. Anderen noemen haar een ‘fatsoenlijk alternatief’ voor Wilders.

Ze heeft de tijd, zeggen de sympathisanten, die zich intussen rijk rekenen en heilig geloven in haar ambitie: minister-president worden van Nederland. Dion Bartels wil haar het liefst terughalen naar de VVD. ‘De kiezers willen iemand die vertelt hoe het zit. Naar het volk luisteren? Dat is een open deur.’