Zelfs evacuatie ambassades geregeld

Dat de vertoning, vermoedelijk eind deze maand, zijn schaduw vooruit werpt, is begrijpelijk. De film Submission van Hirsi Ali over vrouwenonderdrukking door de islam kostte de maker – Theo van Gogh – uiteindelijk het leven.

Ook de Deense cartoonkwestie staat het kabinet nog scherp op het netvlies. Nadat de Deense krant Jyllands-Posten in 2005 spotprenten over de profeet Mohammed afdrukte, braken in talloze islamitische landen rellen uit. Het resultaat: ruim honderd doden, vernielde ambassadegebouwen en een boycot van Deense exportproducten in het Midden-Oosten.

Sinds het kabinet in november vorig jaar lucht kreeg van Wilders’ filmplannen heeft het daarom de nodige zaken in gang gezet. Eerst werd Wilders door de ministers Hirsch Ballin (Justitie) en Ter Horst (Binnenlandse Zaken) gewezen op de risico’s, voor hemzelf en voor Nederland .

Diplomatieke kanalen
Buitenlandse Zaken boorde vervolgens haar diplomatieke kanalen aan. Ambassadeurs in islamitische landen informeren momenteel hun gesprekspartners over de op handen zijnde film. De vrijheid van meningsuiting in Nederland wordt onderstreept maar ook dat de boodschap van Kamerlid Wilders niet die van de regering is.

Het ambassadepersoneel wordt op de hoogte gehouden van de actuele ontwikkelingen rond de film. De calamiteitenplannen (hoe te handelen bij aanvallen op ambassade) zijn waar nodig aangepast, net als de evacuatieplannen.

Kort na haar gesprek met Wilders stuurde Ter Horst een brief naar alle provincies en gemeenten met de oproep ‘extra alert’ te zijn op spanningen in de moslimgemeenschap. In de grote steden zijn gesprekken gaande met imams en andere moslimvertegenwoordigers. Buurt- en jeugdwerkers zijn gespitst op broeierige situaties.

Video (tekst gaat hieronder verder):

Exportschade
Staatssecretaris Heemskerk (handel) buigt zich over het minimaliseren van eventuele exportschade. Heemskerk weet dat de internationale solidariteit bij exportboycots nihil is. De Zwitserse levensmiddelengigant Nestlé liet begin 2006 advertenties in Arabische kranten plaatsen met de boodschap dat hun producten niet uit Denemarken komen.

De geheime kabinetsnota waaraan Nationaal veiligheidscoördinator Joustra een belangrijke bijdrage leverde, bevat een analyse waarom de Deense cartoonkwestie zo uit de hand liep. De conclusie: de Deense regering reageerde te laat waardoor moslimfundamentalisten het initiatief hielden.

De nota geeft ook een beter voorbeeld: Zweden. De afbeelding van Mohammed met het lijf van een hond in de Zweedse krant Nerikes Allehanda leidde tot veel minder commotie omdat Stockholm snel en adequaat duidelijk maakte dat pers- én godsdienstvrijheid diepgeworteld zijn in Zweden.

Dilemma's
In de nota schetst het kabinet de dilemma’s waar het de komende weken voor staat: toegeven aan de gekwetste gevoelens van dubieuze regimes om rellen te voorkomen of pal staan voor de vrijheid van meningsuiting? Een grootscheepse waarschuwingscampagne lanceren of paniek vermijden?

Het wordt een ‘subtiele boodschap’, zeggen betrokkenen. Wilders houdt zich ondertussen afzijdig. Hij gaat door met de film en heeft de steun van zijn PVV-fractie.