‘Jan, jij loopt voorop en wij lopen mee’

SP-leider Jan Marijnissen heeft in Den Haag de kamer van Den Uyl al bezet. Nu congresseert hij ook nog eens in de Van Nelle Ontwerpfabriek, de Rotterdamse locatie waar zijn grote concurrent, de PvdA, vorig jaar verkiezingsbijeenkomsten hield.

En daar wordt nóg een traditie overgenomen. Ruim duizend SP'ers zingen zaterdag De Internationale, voor het eerst in de geschiedenis van de partij. Het strijdlied wordt uitgevoerd in rapvorm, maar toch: de SP heeft op het congres De Fundamenten Versterken alle pijlen gericht op de kameraden van de PvdA.

Marijnissen hakt in eigen gelederen lekker in op die andere socialisten: zij zijn bang voor de forse groei van de SP. (‘Heel verstandig.’) Dat is ook goed voor het debat, vindt hij. Maar PvdA-minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken moet wel met haar vingers van de afdrachtregeling afblijven, is de boze boodschap.

Het hoge woord is eruit, de applausmachine draait volop. Want op twee afwijkende stemmers in de zaal na, vinden alle afgevaardigden het prima dat het salaris van een SP-politicus in de partijkas wordt gestort. De partij betaalt vervolgens een lager loon; politici moeten immers niet rijker worden dan het volk dat zij vertegenwoordigen, is het idee.

Volgens Ter Horst kan de verplichte afdrachtregeling (andere partijen vragen ook een bijdrage, zij het bescheidener) de onafhankelijkheid van politici aantasten. Maar Marijnissen meent dat deze PvdA-minister juist de vrijheid van zijn partij aantast.

Marijnissen: ‘Via gelegenheidswetgeving wil ze zich bemoeien met de interne aangelegenheden van een succesvolle concurrent. Dat grenst aan machtsmisbruik.’

Applaus.

Zo, en daarmee heeft de defensieve SP-leider probleem twee in eigen zaal getackeld. De paar afvalligen die de afgelopen maanden klaagden in de media, zijn volgens de congresgangers carrièrejagers.

En met de media belandt Marijnissen meteen bij probleem een: het gerezen beeld dat zijn partij ondemocratisch zou zijn. Allemaal de schuld van de media, de Volkskrant ‘als PvdA-krant’ voorop, vindt de leider. Journalisten (ook van andere kranten en televisieprogramma’s) hebben er ‘een potje’ van gemaakt, en lieten dissidenten leeglopen over ‘dictator’ Jan en zijn vrienden.

‘Wij zijn democratisch’, buldert hij voor de camera’s tijdens de pauze. Hét bewijs daarvoor is te vinden in de zaal, roept hij steevast. En die SP’ers wijzen in groten getale de roep om meer interne democratie af.

Zo lijkt het gedoe in de partij, die meer dan 50.000 leden telt, dan echt beslecht. De tientallen partijgenoten die wegliepen, of door het (lokale) bestuur uit hun functie werden ontheven, pasten gewoon niet bij de SP, is het oordeel. ‘Iedereen heeft het recht op enig moment tot de conclusie te komen dat de SP bij nader inzien niet echt bij ’m past’, legt Marijnissen uit.

Groeien (van 9 naar 25 Kamerzetels, en van 5 naar 20 gemeentebesturen) heeft gevolgen. Met allemaal nieuwe mensen ontstaan wel eens conflicten, erkent de SP-aanvoerder. Er moet dus wel wat worden gesleuteld, meent het bestuur. Gesleuteld aan de fundamenten van de partij, vooral via betere scholing.

De afdelingen uiten (in twee minuten spreektijd) op het podium vooral lof. ‘Jan, jij loopt voorop en wij lopen mee’, spreekt Doesburg.

Kritischer is de afdeling Zwolle, die voorzichtig meer democratie wil en meent dat het partijbestuur wel heel luchtig is omgegaan met de 275 voorstellen die afdelingen deden. Ze werden eerder afgewezen met de motivatie: overbodig.

Elizabeth Bakker, gaat feller tekeer en neemt na ruim twee minuten praten het woord ‘kadaverdiscipline’ in de mond. Jammer, uw tijd is om, meldt de voorzitter direct na die term. ‘Wilt u afronden?’ Even later geeft ze een voorbeeld van ‘het ondemocratische gehalte’ van haar partij: de congresstukken waren pas een week geleden op internet geplaatst.

Ze wordt uitgejoeld.

‘Wij herkennen niets in alle kritiek’, verwoordt José Louwers het overheersende gevoel. Democratie is de wil van de meerderheid, en die kiest Marijnissen als onomstreden leider, blijkt na negen lange uren vergaderen.

‘Wij zijn de meest democratische partij’, zegt hij. En hij heeft ook een antwoord op al die mensen die durven te stellen dat zijn partij meeloopt met de hype . ‘We zijn geen populisten die mensen naar de mond praten.’

Dan weer terug naar de grote concurrent. Marijnissen haalt uit naar PvdA-leider Bos die twee jaar geleden ‘zijn uitgestoken hand’ om een sociale alliantie te vormen ‘afsloeg’. Historisch een gemiste kans om het beleid ‘menselijker’ te maken, aldus de leider.

Plots wordt hij milder. Marijnissen nodigt alle linkse, progressieve partijen uit een nieuwe coalitie te vormen. Al wordt de SP wel de ‘grootste partij van Nederland’. Democratisch natuurlijk.