SP is niet enige die geld vraagt

Zo dragen Kamerleden van GroenLinks ieder jaar 15 procent af aan het partijbureau, net als die van de Partij voor de Dieren. Het CDA is bescheidener: de partij vraagt een afdracht van 3 procent van zijn parlementariërs. Dit geldt ook voor D66. De PvdA houdt het bij 2 procent. Bij de ChristenUnie is het minder dan 1 procent. Maar de SP spant de kroon: de Kamerleden ontvangen van de partij 50 procent van hun salaris.

Alleen bij de SGP, de PVV en de VVD mogen de politici zelf kiezen wat ze met hun geld doen. Al duurt dat bij de liberalen misschien niet meer zo lang. Oud-minister Sybilla Dekker adviseert met haar commissie, die de verkiezingsnederlaag onderzocht, ook over een verplichte bijdrage van VVD-bestuurders.

Als de commotie rondom het eventuele vertrek van Kamerlid Rita Verdonk geen roet in het eten had gegooid, hadden de VVD-leden hier op het congres afgelopen zaterdag over gestemd. Dekker noemt geen percentage voor de afdracht. ‘Daarover moet het congres beslissen.’ Volgens haar is de financiële bijdrage nodig vanwege het afnemende ledenaantal: de contributie-inkomsten dalen.

Blijven alleen de SGP en de PVV over. De PVV heeft nog geen partijbureau en dus ook geen grote uitgaven. De SGP heeft wel een financieel probleem. De partij krijgt geen overheidssubsidies meer vanwege de weigering vrouwen op kieslijsten te plaatsen.

Toch piekert de SGP niet over het invoeren van een verplichte afdracht. Volgens partijleider Bas van der Vlies leidt dit tot ‘spanning met de eed’ die politici moeten afleggen. Ze beloven daarbij geen gift te doen in ruil voor hun plek op de kieslijst. Maar vrijwillige giften slaat de partij niet af. ‘Daar zijn we nu in hoge mate van afhankelijk.’

Politicologen zijn het eens met Van der Vlies. ‘Een verplichte afdracht is in strijd met de eed dat een politicus zonder ruggespraak handelt’, zegt de Amsterdamse politicoloog Philip van Praag. Roel Schutgens, docent staats- en bestuursrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen, gaat een stap verder: ‘Als je een afdrachtsverklaring tekent, heb je een belofte gedaan. Dat is al in strijd met de eed.’

Bijna alle partijen gebruiken dit soort verklaringen. Alleen de Partij voor de Dieren gelooft politici op hun woord. Wel verschillen de sancties bij het niet nakomen van de afdrachtbelofte.

Bij de PvdA worden wanbetalers niet echt gestraft. ‘We houden wel een zwarte lijst bij’, zegt een woordvoerster. ‘Deze personen spreken we er constant op aan. Daar blijft het bij.’ De ChristenUnie houdt zelfs zo’n lijst niet bij. ‘Als iemand halsstarrig weigert, staan we met lege handen’, aldus een woordvoerder.

Toch is de SP niet de enige partij die politici royeert als ze zich niet houden aan de afspraak. Ook D66 kan volgens de partijstatuten een wanbetaler uit de partij zetten. D66’er Boele Staal, die zich als voormalig commissaris van de koningin in Utrecht afzette tegen de SP-afdrachten: ‘Dat is niet goed. De bijdrage moet vrijwillig zijn.’