Normen en waarden zijn in

‘Met tien actiepunten willen we eraan bijdragen dat respect terugkeert in onze samenleving.’ ‘Niet iedereen kan zomaar zijn gang gaan.’ ‘Handen af van onze hulpverleners.’ ‘Vandaag in de fout, morgen gestraft.’ ‘Integratie moet wel van twee kanten komen.’

Zomaar wat zinsneden uit het actieplan Respect, dat de PvdA donderdag publiceerde. Want als het gaat om fatsoen, respect en normen en waarden willen de sociaal-democraten niet meer onderdoen voor hun tegenstanders van het CDA. Ook Wouter Bos gaf gisteren les over respect op een basisschool.

Het was de Dag van Respect, en de veroordeling door twee PvdA-politici van het Talpa-programma De Gouden Kooi stond op de voorpagina’s. Moralistische interventies in het publieke debat, ze leken voorbehouden aan de gereformeerde CDA-kopstukken Donner en Balkenende. Maar een jonge PvdA-politicus als Jeroen Dijsselbloem, die de Kamervragen over De Gouden Kooi stelde, schrikt er niet voor terug. Eerder stelde hij het seksistische karakter van de populaire videoclips aan de kaak. Dat was een slecht voorbeeld voor de jeugd. ‘Moralistisch? Dat moet dan maar.’

Bijzonder trots zijn ze bij de PvdA op de flinke taal aan het adres van onwillige allochtonen van de Amsterdamse sterwethouder Aboutaleb, gisteren door de organisatie United Smile uitgeroepen tot ‘meest respectvolle bekende Nederlander’.

Wouter Bos benijdt Balkenende al jaren om diens normen-en-waardencampagne. Hij kan uiteenzetten hoe die woordcombinatie tot een icoon voor de politicus Balkenende is geworden.

Nu beweegt de oppositieleider zich nadrukkelijk op hetzelfde veld. Bij de Algemene Beschouwingen koos hij de frontale aanval: onder Balkenende zitten kinderen in een cel, heersen mensonterende toestanden in de ouderenzorg en wordt armoede ontkend. ‘Ik heb de minister-president meermalen gecomplimenteerd dat hij het onderwerp normen en waarden de Nederlandse politiek binnen bracht. Maar juist bij deze grote vragen had hij moreel leiderschap moeten tonen. En dat heeft hij niet gedaan.’

Zo probeert Bos te demonstreren dat het sterke normen-en-waardenimago van Balkenende slechts gebaseerd is op mooie woorden. Maar de opvallende aandacht voor het onderwerp bij de PvdA is tevens een erkenning: die mooie woorden bezitten electorale kracht, hoe wezenloos Balkenende ze ook presenteert. In onderzoeken noemen Nederlanders als een van hun grootste zorgen steeds weer het vermeende gebrek aan respect en fatsoen in de samenleving. De in de jaren zestig bevochten vrijheid heeft zijn schaduwzijden, daar is ook het grote publiek nu van doordrongen.

De woensdag uitgelekte lijst met wapenfeiten op normen-en-waardengebied mag bij sommigen op de lachspieren werken, omdat Balkenendes ambtenaren in hun ijver zelfs acties voor verkeersveiligheid meerekenen, maar hun belangrijkste vaststelling kan Wouter Bos zo onderschrijven: dat het kabinet de discussie op gang heeft gebracht en dat Nederlanders daar overwegend positief over oordelen.