Vanwaar de wens voor een kraakverbod?

Vanwaar de wens voor een kraakverbod?

Drie politieke partijen hebben het initiatief genomen een wet te maken die kraken verbiedt. Opvallend is dat het gaat om twee regeringspartijen, het CDA en de ChristenUnie, en een oppositiepartij, de VVD. De derde regeringspartij, de PvdA, heeft zich altijd op het standpunt gesteld dat een verbod onnodig is. ‘Geweld, overlast en vernieling kun je nu ook al aanpakken’, zegt PvdA-Kamerlid Staf Depla. ‘Daar heb je niet per se een kraakverbod voor nodig.’

VVD-Kamerlid Brigitte van der Burg, initiator met Jan ten Hoopen (CDA) en Arie Slob (CU), zegt: ‘Wij kennen dit standpunt van de PvdA. Dus wisten we dat in deze regeerperiode van het kabinet op dit punt niets te verwachten viel. Daarom hebben CDA, VVD en CU aan het begin van deze kabinetsperiode de koppen bij elkaar gestoken om zelf met een wetsvoorstel te komen. Dat is er nu.’

Voor de initiatiefnemers is de belangrijkste drijfveer: je hebt met je handen van andermans spullen af te blijven, ook als dat een leegstaand huis of kantoorpand is.

Wat staat er precies in de initiatiefwet?

In het oorspronkelijke wetsontwerp stond dat wie zich schuldig maakt aan kraken, een gevangenisstraf van ten hoogste 4 maanden moet krijgen. Dinsdagmiddag hebben de initiatiefnemers in een wijziging die strafmaat opgehoogd naar 1 jaar. De straf wordt 2 jaar als het kraken gepaard gaat met bedreigingen.

‘Wij brengen kraken van een overtreding naar een misdrijf’, zegt Van der Burg. CDA, VVD en CU hebben 68 van de 150 zetels in de Tweede Kamer. Ook de SGP (2 zetels) en Rita Verdonk (1) zijn voor een verbod, maar om een Kamermeerderheid te behalen moet ook de PVV (9) voor stemmen. Die partij wil een veel forsere straf; met de dinsdag aangekondigde verhoging moet de PVV over de streep worden getrokken.

Van PvdA of SP is op dit punt geen steun te verwachten. Zij staan een middenweg voor tussen gedogen en strafbaar stellen. ‘Een goede bewaker van de rechtsstaat gebruikt het strafrecht niet om een Kamermeerderheid mee te smeden’, zegt Depla.

Waarom mag kraken nu wel?

Het mag niet, maar als een pand langer dan een jaar leegstaat, wordt kraken gedoogd. Lange tijd gold kraken als een daad van sociale rechtvaardigheid, bijvoorbeeld in de strijd tegen huisjesmelkers. Maar dat kraken een nuttige correctie is op het falen van de markt, is een minderheidsstandpunt geworden. En een reeks gewelddadige ontruimingen heeft het romantische beeld van een legitieme strijd tegen woningnood doen verdampen. Bovendien zijn het nu vooral kantoren die leeg staan.

Pakt de initiatiefwet die leegstand ook aan?

Ja. Voor woningen is er al de huisvestingswet, en deze initiatiefwet geeft gemeenten een instrument om de leegstand van kantoorpanden aan te pakken. Tweederde van de lege kantoren wacht langer dan een jaar op een nieuwe gebruiker. Dat leidt tot verloedering van het pand en de buurt. ‘We moeten de kraan van alsmaar nieuwe kantoren dichtdraaien’, zegt Van der Burg.

Eigenaren worden verplicht na een half jaar aan de gemeente te melden dat een kantoor leegstaat. Op niet-melden komt een boete te staan van 7.500 euro. Daarna kan de gemeente een voordracht doen voor het gebruik, bijvoorbeeld door de muziekclub of een antikraakorganisatie (straks: leegstandsbeheer). Komt de eigenaar niet met een ander voorstel, dan wordt die voordracht bindend. Wel zal in het contract een redelijke vergoeding en een opzegtermijn moeten worden vastgelegd.

Wat doet het kabinet?

Een officiële kabinetsreactie is er niet. Maar op Wonen, Wijken en Integratie, het departement van de verantwoordelijke minister Van der Laan, valt te beluisteren dat als de wet wordt aangenomen, het kabinet niet dwars gaat liggen. Dus als de Tweede Kamer akkoord gaat, en straks de Eerste Kamer ook, is mogelijk vanaf 1 januari een historisch besluit van kracht.