Gelegenheidspact tegen kabinet

Een jaar geleden besloot de oppositiepartij welbewust het kabinet niet voor de voeten te lopen. Minister Bos van Financiën moest met spoed de banken redden en ‘je stoort de brandweer niet bij het blussen’, zei fractieleider Mark Rutte keer op keer.

Nu het overheidstekort met 35 miljard per jaar stijgt, was opnieuw actie geboden. Maar dit keer deed het kabinet niets, zo klonk de verzuchting in de vergaderzaal van de VVD.

Het zwaarste middel kwam op tafel. Wat vinden jullie ervan, zo polste Rutte zijn twintig fractieleden, als we in het uiterste geval een motie van wantrouwen indienen tegen het hele kabinet?

Dat was bepaald geen lichtvaardige afweging voor de VVD. Lang niet iedereen was overtuigd: is dat niet veel te onbesuisd voor een bestuurderspartij als de VVD?

Het zwaarste wapen werd achter de hand gehouden. De hoop en de verwachting was dat premier Balkenende bij de algemene politieke beschouwingen op woensdag en donderdag toch enkele suggesties uit de liberale tegenbegroting zou overnemen.

De premier was echter stug. Hij speelde, zoals hij vrijdag toegaf, ‘niet zijn beste wedstrijd’. Zijn antwoorden in het debat waren warrig, kribbig, soms ronduit bot. Dat maakte de oppositie hels.

Terwijl Rutte donderdag in de bankjes zat met de motie van wantrouwen in zijn achterhoofd, had Wilders er woensdag er al eentje aangekondigd – de achtste PVV-oproep om Balkenende IV naar huis te sturen. Ook GroenLinks en D66 speelden het hard (Pechtold: ‘ik ben er klaar mee’), maar zij blaften harder dan ze beten.

Donderdagavond ging de knop om bij SP-fractieleider Agnes Kant. De premier weigerde haar vragen te beantwoorden over bezuinigingen in de zorg. ‘Dit antwoord is een minister-president onwaardig.’

Het feit dat VVD’er Rutte een explosieve motie achter de hand hield, bereikte tijdens de dinerpauze ook de SP. Bij de socialisten waren ze flink verontwaardigd over ‘de minachting’ voor de Kamer van ‘deze norse’ premier. Maar een motie van wantrouwen steunen, van de VVD nota bene, was niet vanzelfsprekend.

De liberalen wilden immers het kabinet naar huis sturen omdat te te laat en te weinig bezuinigt. Niet een standpunt van de SP-fractie. De voorstanders binnen de SP deden dat argument van hun twijfelende collega’s af met ‘Haags geneuzel’.

Agnes Kant, ruim een jaar fractievoorzitter, wilde haar tanden laten zien. En kreeg haar fractie achter zich. Jan Marijnissen, haar voorganger, hield zich op de vlakte. Hij had het debat grotendeels gemist vanwege de reünie in Hilversum van Barend en van Dorp, de talkshow van RTL die in 2006 stopte. Een SP’er: ‘Wie durft er nu nog te beweren dat Marijnissen Kant voor de voeten loopt?’

Ook de Kamerleden van de coalitiepartijen ergerden zich stevig aan de premier. Een aantal CDA’ers doet zelfs een oproep aan Balkenende om in elk geval de grootste oppositiepartij, de SP met 25 zetels, binnen boord te houden.

Daar wilde het kamp rondom Balkenende weinig van weten. Laat Kant de motie van Rutte maar steunen, redeneerde men daar, dan hebben de liberalen zich verlaagd tot de ‘populistische hoek’ van PVV en SP.

Door één vinnige uithaal van de premier werd het voor Kant echt definitief. ‘Ja, de plaat blijft een beetje hangen’, sneerde hij toen ze vroeg naar de AOW en zorg. Even na middernacht las Kant haar stemverklaring voor. ‘Ik kan na vandaag niemand meer uitleggen waarom de SP vertrouwen zou hebben in dit kabinet.’

Daarmee stemden SP, PVV en VVD, eenderde van het parlement, vóór de motie van wantrouwen.

De liberalen kregen na afloop van het debat de woede van de CDA’ers over zich heen. ‘Dit gaan we onthouden’, klonk het bitter. ‘Dat wordt nog vier jaar oppositie voor jullie.’ De liberalen haalden de schouders op: ‘Ouderwetse CDA-powerplay. Intimidatie.’