'Ik denk dat Wilders leegloopt als een ballon'

Het was geen mokerslag zoals bij de PvdA. Maar ook het CDA verloor bij de Europese verkiezingen fors aan de PVV van Geert Wilders. Volgens de invloedrijke CDA-veteraan – senator, oud-Kamerlid en -columnist – Hans Hillen (62) heeft de partij het aan zichzelf te wijten. ‘We hebben antwoord op het spelletje van morgen. Maar voor de lange termijn hebben we geen aansprekend recept.’

De ideeën zijn op, uitgevoerd?
‘Daar lijkt het op. Iedereen is druk met het redden van de dag. Het CDA is tactisch aan het besturen. Dat doen ze goed, maar dat kunnen ambtenaren ook. Je verwacht van een politicus dat hij idealisme toevoegt. Waar zijn de idealen van dit kabinet? Ik zie geen idealen. We zijn alleen achterom aan het kijken of de meute ons nog wel de hele tijd aardig vindt. Elke keer als we met de PvdA regeren, worden we er zwaar door geïnfecteerd.’

Dat is wel erg makkelijk. Het is allemaal de schuld van de PvdA?
|‘Er is een contactstoornis, wat zeg ik: er is kortsluiting met de burger. Den Haag – de PvdA voorop – heeft sinds de jaren zeventig tegen de samenleving gezegd: wij lossen uw problemen op. En het CDA is daarin meegegaan. Nederland is lui geworden. Mohammed hoeft niet meer naar de berg, de berg komt naar Mohammed. En Mohammed gaat zitten wachten en klagen: is die berg er nou nog niet?’

De burger verwacht te veel van de overheid en raakt teleurgesteld?
‘Ja. We hebben hen verkeerd opgevoed. De politiek heeft gretig alle verantwoordelijkheden naar zich toe getrokken, terwijl burgers driekwart van hun problemen zelf kunnen oplossen. Het CDA moet voorgaan in de gedachte dat niet iedereen meer naar Den Haag moet kijken voor oplossingen. De centrale vraag is: wat kun je zelf?’

‘Eigen verantwoordelijkheid’: Balkenende I, II en III waren druk bezig dat erin te rammen.
‘Ja. Het CDA heeft gouden formules in huis, maar we doen er niets mee. We hebben de neiging ons te verdedigen, dat we het echt goed bedoeld hebben. Dat is niet een partij die wint. Het moet offensiever. Hup jongens, de beuk erin.

‘Begrippen als subsidiariteit en soevereiniteit in eigen kring zijn fantastisch eigentijds. Als er gaten vallen in de ordening – dat gebeurt met de crisis en de globalisering – komt het aan op maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel, de private banden als basis.’

Ondertussen gaat Wilders er met de poet vandoor.
‘Ja. Maar het beeld kantelt. Wilders heeft in het debat na de Europese verkiezingen zijn zwakte getoond. Hij was de overwinnaar, maar zat daar als een onaardige boze man.

‘Wilders heeft anderen daar de moed gegeven hem te onttakelen. Ik denk dat Wilders in de loop van het najaar op Verdonk-achtige wijze leegloopt als een ballon.’

De peilingen geven nog geen aanleiding voor die gedachte.
‘Misschien nog niet bij de kiezer, maar bij opinieleiders en professionals kantelt het beeld. Wilders komt in de tweede fase. Voorheen kon hij van alles schreeuwen: het was misschien niet helemaal waar, maar hij benoemde de problemen tenminste. Nu de PVV zo groot is dat hij kan regeren, komt het aan op geloofwaardigheid. Daar heeft Wilders een probleem. Hij wordt steeds rabiater. Dan kom je ergens uit waar je nooit had willen zijn.’

Het is een kwestie van tijd, voor Wilders onderuit gaat?
‘Ja. Maar er moeten wel wat mensen iets doen.’

Integratieminister Van der Laan (PvdA) knapt tot nu toe het vuile werk op. Waar blijft het CDA?
‘Tot nu toe was onze lijn: blijf er zo ver mogelijk bij uit de buurt, laat maar uitrazen. Dat is natuurlijk nooit goed. Je moet op Wilders willen reageren. Maar nu komen ze wel, denk ik. Nu er bloed is geroken, wordt het schieten.’

Wie kan Wilders aan bij het CDA?
‘Maxime (Verhagen, minister van Buitenlandse Zaken, red.). Of Camiel (Eurlings, minister van Verkeer, red.). We hebben er genoeg.’

Er komt geen regering-Wilders?
‘Nee, kansloos. Nederland is geen revolutieland. Nederland is een land waar de kruidenier tot zes uur open is en na zes uur bij de achterdeur. Burgerlijk, rustig.

‘Als de VVD zijn leiderschapsprobleem oplost, zijn we er. Ik durf de stelling aan dat als Neelie Kroes (eurocommissaris, oud-VVD-minister, red.) leider van de VVD wordt, dat zij Wilders vermorzelt. Dan blijft er niets van over, helemaal niets. Want de achterban van Wilders vindt Neelie Kroes een tof wijf. Die heeft Microsoft te pakken genomen, die heeft de grote jongens laten bloeden. Een tof wijf.

‘Weet je, ik ken Wilders al twintig jaar. Zolang zit hij al in de politiek – net als ik. Neem van mij aan: Geert voelt zich niet fijn in deze positie. Hij is in een verhaal terecht gekomen, waar hij niet meer uit kan.’

Bij het CDA blijft het angstvallig stil als het over integratie gaat.
‘De PvdA heeft het naar zich toe getrokken.’

Het is een bewuste keuze om er niet over te praten?
‘Een heel verstandige keuze. Als andere partijen bereid zijn daarin te verzwelgen, dan zullen wij dat met enthousiasme gadeslaan. Al die problemen met minderheden, je kunt toch niet van de overheid verwachten dat die dat oplost?’

Het is het probleem waardoor half Limburg overloopt naar Wilders.
‘De uitslag in Limburg was vertekend. Vier jaar geleden was Camiel Eurlings onze EU-lijsttrekker. Heel Limburg heeft toen op Camiel gestemd (want Limburger, red.).

‘Waarmee ik niet zeg dat we geen probleem hebben. Wat het CDA doet, en wat alle partijen doen, is aan de burger vragen hoe het moet. Alsof de selectie van Ajax door het publiek wordt gekozen.

‘Er moet een leider opstaan die niet bang is voor de toekomst. De elite moet het volk corrigeren, niet andersom. Het echte probleem is dat de toppers van Nederland niet voor de politiek kiezen. De bestuurders van nu onderscheiden zich niet van degenen aan wie ze leiding geven. Het zijn nette mensen, maar ze stralen onvoldoende gezag uit.’

Premier Balkenende?
‘Ik zal nooit zeggen: die en die politicus had er niet moeten zitten. Maar je moet voor jouw ideologie de top van de samenleving bijeen harken. Een Gerard Kleisterlee van Philips bijvoorbeeld. Vanaf dat moment wordt het gedachtengoed van de partij aan die mensen opgehangen. Dat burgers meteen denken: die club, dat is het CDA.’