Als je niets hoort, kun je niet controleren

Het was ‘een lange weg’, maar fractievoorzitter Agnes Kant heeft de knoop doorgehakt. De Socialistische Partij zal zich aansluiten bij de ‘commissie-stiekem’, waarin de Kamer door de regering vertrouwelijk wordt geïnformeerd over het werk van inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

Daarmee is een jarenlang bezinningsproces in de fractie beëindigd. Het bezwaar tegen de commissie was alleen al de naam ‘stiekem’. De fractieleider die gegevens krijgt van deze club, kan die niet gebruiken in het debat.

Waarom gaat u nu toch in die besloten commissie in?
‘Wat is wijsheid? Moeten we als grootste oppositiepartij onze verantwoordelijkheid nemen en de nadelen accepteren? Of weegt het nadeel van de geheimhouding zo zwaar dat we het niet moeten doen? Dat is een heel precaire afweging geweest.

‘In de fractie hebben we het er vaak over gehad. De directeur van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) was bij onze vorige fractievoorzitter Jan Marijnissen langs geweest. De directeur vond het ongewenst dat de grootste oppositiepartij niet in de commissie zat.

‘Ons belangrijkste bezwaar was dat er te veel beslotenheid is. We gingen praten met de voorzitter van de commissie, CDA-fractieleider Pieter van Geel. Onze bezwaren werden ook al door andere fractieleiders gedeeld. De gesprekken die wij en anderen hadden, hebben tot tot een herziening van de werkwijze.

‘Met als uitgangspunt dat zo veel mogelijk openbaar is. Er worden alleen stukken in behandeling genomen die louter met het controleren van de AIVD en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) te maken hebben. En dan alleen stukken die gaan over de operationele kant. Zodat er geen misbruik wordt gemaakt: zaken die het kabinet liever dumpt in de commissie-stiekem’

Kunt u voorbeelden van misbruik noemen?
‘Nee. Dat kan ik dus niet. Ik zat er niet bij, en dan hoor je niets.’

Welk voordeel is er voor de SP om er toch in te stappen?
‘Het heeft veel te maken met het nemen van verantwoordelijkheid. Tja, een voordeel. . . nou ja, een voordeel is dat ik straks weet wat ik nu niet weet. Daar kleeft meteen een nadeel aan: je kunt publiekelijk niets doen met de informatie die je krijgt.

‘We hebben er bezwaar tegen dat er veel in beslotenheid gebeurt, ook in andere Kamercommissies. Dat is een gebrek aan democratische controle. Aan de andere kant: als je niet meedoet aan de commissie-stiekem, valt er helemaal niets te controleren. Dat botst en blijft een dilemma.’

De SP heeft haar opvattingen herzien over opheffing van het koningshuis, de NAVO.
‘Ik heb nooit gepleit de commissie-stiekem op te heffen. We hadden bezwaren om er in te zitten. De discussies over de NAVO en de monarchie zijn van een totaal andere orde. Wat de monarchie betreft: we vinden dat iedereen democratisch gekozen moet worden. Maar is het een probleem? Nee. Vinden mensen het koningshuis leuk? Ja. Waarom zou ik er dan een politiek speerpunt van maken?’

Zo wordt de SP wel steeds interessanter voor het CDA als mogelijke regeringspartner.
‘Alles wat we doen, doen we omdat we zelf iets vinden. Niet om interessanter gevonden te worden door andere partijen. Natuurlijk, wij denken aan regeringsdeelname – dag en nacht. Maar het gat tussen ons en het huidige CDA van Balkenende is nog héél groot hoor.’

Als Balkenende straks moet kiezen tussen PVV en SP...
‘Dan zal ik hem adviseren voor de SP te kiezen. Maar dan moet hij wel bewegen. Vooral op sociaal-economisch gebied staat het CDA nog ver van de SP af.’

Mensen denken: de SP zet alweer een stap richting de macht.
‘Het is echt niet gegaan van: joh, laten we even in de commissie-stiekem stappen, dan worden we misschien wel geaccepteerd.’