Stoere foto van Defensie uit Uruzgan blijkt gevalletje van pech

Het ministerie van Defensie is in verlegenheid gebracht door een gemanipuleerde foto uit Uruzgan. De plaat van vier infanteristen die voorbij suizen in hun terreinwagen, blijkt in werkelijkheid een foto van een geval van autopech. Defensiefotograaf Sjoerd Hilckmann heeft namelijk de stangen weggepoetst waarmee het voertuig op sleeptouw werd genomen. Extra pijnlijk is dat de omstreden foto een prijs won.

Hilckmann heeft bevestigd dat hij de foto heeft gemanipuleerd, na vragen van Trouw. Een verslaggever van die krant was begin 2007 getuige van de sleepactie, en had al langer het gevoel dat de foto niet kon kloppen. Defensie heeft naar aanleiding van de zaak meer foto’s onderzocht uit de afgelopen drie jaar. De kwestie ligt gevoelig, omdat veel media gebruik maken van foto’s van Defensie.

Niet bezig met nieuwswaarde
‘De fotograaf was op dat moment niet bezig met nieuwswaarde’, zegt een woordvoerder. Het ministerie plaatste de foto op de perssite. Het beeld werd ook ingezonden voor de competitie voor beste nieuwsfoto van 2008 met als resultaat de derde plaats in de categorie documentairefotografie buitenland. De inzending maakte toen al veel discussie los onder fotografen, omdat Hilckmann geen onafhankelijke fotograaf is. Naar aanleiding van die discussie plaatste ook de Volkskrant de foto, die nu dus gemanipuleerd blijkt.

Volgens Defensie is de manipulatie een incident. ‘Dat maken we op uit steekproeven die we gedaan hebben en uit indringende gesprekken met al onze fotografen’, verzekert de woordvoerder. De bestaande regels voor alle negen combatfotografen zijn naar aanleiding van het incident expliciet op papier gezet. ‘Elke foto moet de werkelijkheid weergeven. Ensceneren of manipuleren is niet toegestaan.’

Puur om schoonheid
Hilckmann (34) houdt zijn baan. De kwaliteit van zijn werk staat niet ter discussie, stelt Defensie. ‘Het ging mij puur om de schoonheid’, zegt de fotograaf in Trouw. Later ging zijn geweten naar eigen zeggen wel knagen. Vooral toen vorige maand bekend werd dat de Volkskrant de samenwerking opzegde met een fotograaf wegens manipulatie van nieuwsfoto’s.

Ook de Volkskrant heeft aan het begin van de missie in Uruzgan defensiefoto’s afgedrukt. Na de discussie over de nominatie van Hilckmann voor de Zilveren Camera 2008 besloot de krant alleen nog maar foto’s uit Uruzgan te publiceren van onafhankelijke fotografen.

Defensiefotografen hebben een lastige taak tijdens missies. Zij moeten een realistisch beeld schetsen, maar in de praktijk krijgen zij weinig vrijheid. Zo nemen veel commandanten liever geen fotograaf mee zodra een operatie spannend dreigt te worden. Ze hebben al genoeg aan hun hoofd, is het argument.

Ook moeten de fotografen er op letten dat het tenue netjes zit. Dat er toch foto’s uit Uruzgan komen van infanteristen in hun T-shirt – wat niet conform de voorschriften is – doet vermoeden dat sommige Defensiefotografen zich verzetten tegen deze vorm van enscenering.

(rechts aan de onderzijde van de jeep zijn de sleepstangen te zien)