Al bij twintig graden is het te warm voor de Afsluitdijk

Ondanks inspanningen van sproeiers en koelers gaat het nog regelmatig mis

Automobilisten staan geregeld in de file na storingen bij de brug van de Afsluitdijk. Na een restauratie twee jaar geleden, treden zelfs meer storingen op. Waterspuiters moeten nu nieuwe problemen voorkomen.

In stevige laarzen staat het sproeiteam van Rijkswaterstaat in een grote plas water achter de reling van de snelweg bij het Friese Kornwerderzand. Even verderop gutst brak water uit een slang het wegdek op. De slang leunt onhandig op een zandzak terwijl de twee mannen van het sproeiteam toekijken. Een voorbij scheurende auto veroorzaakt een regen van water. Het deert uitzendkracht Douwe Bouwstra niet, want nat wordt hij toch. Hij pakt de waterslang nog maar weer eens op. Aan hem en zijn collega de taak het wegdek van de noordbrug aan het begin van de Afsluitdijk koel te houden.

Twaalfurige koeldienst

Het is uitzonderlijk dat provisorische koeling nodig is bij een belangrijke verkeersader zoals de Afsluitdijk

Het is vooral deze noordbrug die de laatste tijd problemen oplevert. Vanwege het warme weer zet het wegdek uit waardoor de brug bij het binnenlaten van schepen niet meer sluit. Dit leidt regelmatig tot lange files op de Afsluitdijk. Een sproeiteam van Rijkswaterstaat staat klaar om het wegdek met water te koelen. 'Als het nodig is, staan zij hier tot het einde van de zomer', zegt Sylvia de Bres, woordvoerder bij Rijkswaterstaat die verantwoordelijk is voor het onderhoud van de brug.

Bij oude bruggen is natspuiten vaker nodig, maar het is uitzonderlijk dat provisorische koeling nodig is bij een belangrijke verkeersader zoals de Afsluitdijk. De problemen met de brugsluiting zijn bovendien veel erger geworden sinds een renovatie twee jaar geleden. Vorig jaar waren er negen storingen aan de bruggen bij het Friese Kornwerderzand en negen storingen bij de bruggen aan de andere kant van de dijk. De overheid riep een koelteam in het leven, maar ondanks hun inspanningen gaat het nog regelmatig mis. Vorige week kon een twaalfurige koeldienst een nieuwe storing bijvoorbeeld niet voorkomen.

Elke ochtend beslist Rijkswaterstaat nu of een koelteam op pad gaat. De temperaturen van het wegdek worden nauwkeurig in de gaten gehouden. Want een sterke zon en koud zeewater leiden ertoe dat de brug kromtrekt. 'Dit komt vooral in het voorjaar voor merken we', licht de Bres toe.

De bruggen van de Afsluitdijk stammen uit een tijd waarin vrachtverkeer en automobilisten veel minder over de Afsluitdijk rijden dan tegenwoordig. 'De afstelling van de brug is hierdoor veranderd ten opzichte van de ontwerpsituatie', legt technisch manager bij Rijkswaterstaat, Berrie Groenveld, uit. In 2014 en 2015 repareerde het centrale uitvoeringsorgaan de hierdoor ontstane scheuren in de brugdelen. Deze moeten ervoor zorgen dat de bruggen sluiten. Juist deze reparatiewerkzaamheden hebben ertoe geleid dat uitzetting door warm weer een probleem werd. De nieuwe materialen hielden niet voldoende rekening met uitzetting.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Is hier tijdens de werkzaamheden dan niet aan gedacht? 'Niet voldoende', geeft Groenveld toe.

Tot grote irritatie van veel transportbedrijven. De chauffeurs van transportbedrijf Post Logistics in Sneek rijden een paar keer per dag over de dijk. 'Je gaat je doodergeren aan al die files', zegt eigenaar Jelle Post. 'Elke minuut die we verliezen door oponthoud is schade.' Door de problemen op de dijk rekent Post voor iedere rit een kwartier extra. 'Het is zelfs een punt geweest bij de laatste tariefonderhandelingen met een klant.'

Ook Catharinus Sandstra (55), eigenaar van Sandstra Transport uit Bolsward, ergert zich blauw. 'Het is zo langzamerhand een drama geworden.' Zijn vrachtwagens staan regelmatig vast aan de andere kant van de Afsluitdijk in Noord-Holland omdat ze door een file over hun maximale toegestane rij-uren van die dag heen zijn. 'Er is volstrekt onvoldoende aandacht voor de Afsluitdijk in vergelijking met de knooppunten in de Randstad', vindt Sandstra.

Bij goed ontworpen en onderhouden bruggen moet een vervorming als gevolg van temperatuurschommelingen geen probleem zijn

Hoogleraar Rob Nijsse

Piep en knijpprincipe

Veel bruggen in Nederland moeten worden gekoeld vanwege een risico op uitzetting. Zo rijden fietsers in de Amsterdamse binnenstad op een nat wegdek bij de meest hittegevoelige bruggen. Ook bruggen in Utrecht en Rotterdam worden bij extreem warm weer gekoeld. Maar 'de meeste bruggen in ons land hebben natuurlijk geen zee aan één kant, zoals bij de Afsluitdijk', legt woordvoerder de Bres uit. Bij de Afsluitdijk zou dus sprake zijn van een uitzonderlijke situatie.

'Storingen horen er inderdaad bij', zegt Rob Nijsse, hoogleraar bouwconstructies aan de Technische Universiteit van Delft. 'Maar de storingen op de Afsluitdijk blijven raar. Bij goed ontworpen en onderhouden bruggen moet een vervorming als gevolg van temperatuurschommelingen geen probleem zijn. De overheid hanteert het principe van piep en knijp. Als er ergens iets piept of kraakt dan spuiten we wat olie (geld) erbij en loopt het weer een tijdje.'

Na protest van Friese bestuurders en Kamerleden belooft demissionair minister van Infrastructuur Melanie Schultz beterschap. Ze wil de bruggen pas in 2050 vervangen omdat deze volgens haar nog tot die tijd meekunnen. Er wordt bij de inspecties en het onderhoud een tandje bijgezet. Door alle problemen wordt nu wel de bovenvouw van het stalen rijdek tussen 2023 en 2025 vervangen.

Het is te gek voor woorden dat we in 2017 nog werken met een brugontwerp uit 1932

Gedeputeerde Klaas Kielstra

'Het is te gek voor woorden dat we in 2017 nog werken met een brugontwerp uit 1932', reageert  Klaas Kielstra, gedeputeerde van de provincie Friesland. 'Wij zijn inmiddels bijna 100 jaar verder. We werken met normen die toen zijn gehanteerd. Friesland heeft behoefte aan bredere bruggen en sluizen om het IJsselmeergebied verder economisch en ecologisch te ontwikkelen. Met de toekomstige reparatiewerkzaamheden kunnen we nu een geweldige slag slaan en voor een totaaloplossing kiezen.'

Het water uit de slang schiet een aantal meter de lucht in en verdwijnt dan op het wegdek van de noordbrug bij de Afsluitdijk. Onder asfaltmedewerker Bouwstra vaart een klein plezierjacht. De brug hoefde gelukkig niet open. Bouwstra legt de slang neer en loopt door de plassen naar zijn collega. Nog drie uur te gaan, dan zit zijn dienst van die dag erop.