Millitairen en marechausee bij extra controles op luchthaven Schiphol vorig jaar.
Millitairen en marechausee bij extra controles op luchthaven Schiphol vorig jaar. © anp

AIVD verwacht snelle terugkeer gevaarlijkere jihadisten naar Nederland

Vijf vragen over terugkerende jihadisten

De Nederlandse inlichtingendienst AIVD schrijft vandaag dat van toekomstige terugkeerders uit IS-gebied een grotere dreiging uitgaat dan voorheen. Ook zou een specifieke dreiging uitgaan van kinderen vanaf 9 jaar oud. In hoeverre is dat nieuwe informatie en waar baseert de geheime dienst zich op? Vijf vragen over terugkeerders.

Waarom is de dreiging van deze terugkeerders groter dan van eerdere terugkeerders?

De islamitische terreurgroep Islamitische Staat verliest snel terrein in Syrië. Daardoor zijn mensen die zich om ideologische redenen in Syrië vestigden straks mogelijk gedwongen het land weer te verlaten. De eerste groep terugkeerders (ongeveer 50) keerde uit eigen beweging terug. Deze situatie is anders. Bovendien zijn de Syriëgangers die er nu nog zitten in veel gevallen ideologisch meer gehard dan de groep die al is teruggekeerd.

De AIVD schrijft daarover: 'Kinderen in de schoolgaande leeftijd zijn waarschijnlijk geïndoctrineerd met jihadistische lesstof. Voor met name jongens vanaf 9 jaar die bij ISIS hebben gezeten, geldt dat zij mogelijk getraind zijn in het gebruik van wapens en het vervaardigen van explosieven. Zowel kinderen als volwassenen kunnen hebben deelgenomen aan de strijd of aan andere geweldsdaden zoals executies. Deze ervaringen verlagen mogelijk de drempel voor het gebruik van geweld en kunnen leiden tot trauma's.'

Praktisch elke Nederlander die nu in IS-gebied is, zit daar al zeker een jaar. Ze hebben vaak geweldservaring opgedaan, hebben contacten met allerlei extremisten en ondersteunen het gedachtegoed van IS. Overigens verwacht de AIVD niet dat deze groep in één keer naar Nederland trekt. Eerder zal dat 'druppelsgewijs' gaan.

Is deze analyse nieuw?

Terreurdreiging Nederland

Het risico op een aanslag in Nederland is onverminderd hoog (dreigingsniveau 4 uit 5), blijkt uit het 43ste Dreigingsbeeld Terrorisme Nederlandvan de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Dit zijn de drie opmerkelijkste bevindingen uit het rapport.

Nee, allerminst. De AIVD en de nationaal coördinator terrorismebestrijding (NCTV) Dick Schoof waarschuwen al langer voor terugkeerders. Dat deden ze al toen de eerste groep jihadreizigers vertrok. Toen al bestond de vrees dat deze mensen, als ze terug zouden keren, een groot gevaar voor Nederland konden vormen. Het probleem is dat daar tot nog toe geen bewijs voor is. Sterker: van de eerste groep terugkeerders, ongeveer 50, gaat helemaal geen geweldsdreiging uit, concludeerde de NCTV al eerder. Die worden nauwlettend gevolgd, zijn veelal getraumatiseerd en hangen, gechargeerd gezegd, apathisch op de bank.

In eerdere rapporten schreef de AIVD al dat de Syriëgangers die nu nog in IS-gebied zijn, meer geweldservaring hebben en in sommige gevallen hoge posities binnen IS bekleden. Dat zou ze gevaarlijker maken.

Ook hebben de diensten een ander argument om te waarschuwen voor deze groep: bij verschillende aanslagen in omringende landen, zoals de aanslag op het Joods Museum in Brussel, waren oud-Syriëgangers betrokken.

Waarom zijn kinderen nu ook een gevaar?

Ook dat is niet nieuw. Vorig jaar mei al zei de AIVD dat kinderen vanaf 9 jaar in IS-gebied training krijgen in het gebruik van wapens en dat zij daarom een gevaar voor Nederland kunnen zijn. In de publicatie Leven bij ISIS, de mythe ontrafeld merkte de AIVD op dat jongens vanaf 9 jaar terecht kunnen komen in militaire trainingskampen voor kinderen. Daar 'leren zij omgaan met steek- en vuurwapens en oefenen zij executies'. Ook moeten ze trouw zweren aan IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi, ook wel 'kalief Ibrahim'. Meisjes in het kalifaat krijgen vanaf die leeftijd les in hoe ze hun toekomstige man moeten bijstaan in de gewapende strijd. Ook gaan ze gesluierd over straat als ze 9 worden.

Om hoeveel terugkeerders en kinderen gaat het?

De AIVD schat dat 280 personen naar Syrië en Irak zijn gegaan en zich hebben aangesloten bij jihadistische organisaties. Van die groep zijn 45 mensen reeds omgekomen en ongeveer 50 teruggekeerd naar Nederland. Dat betekent dat er nog 190 Nederlanders in IS-gebied zijn. De vraag is hoeveel daarvan überhaupt willen terugkeren naar Nederland.

Daarnaast zijn er zeker 80 kinderen in IS-gebied, van wie ongeveer de helft daar geboren is. Nog geen vijfde is negen jaar of ouder en die kinderen krijgen soms vanaf die leeftijd gevechts- en wapentraining. De groep kinderen waar een direct gevaar vanuit gaat, omvat dus ongeveer 16 individuen.

Op welke informatie baseert de AIVD zich?

De dienst krijgt via verschillende kanalen informatie. Dat kan via openbare bronnen zoals Facebookgroepen, via infiltratie, via bevriende diensten en ook door onderzoek ter plekke. Dat laatste is uiteraard bijzonder lastig. Daarom haalt de AIVD veel inlichtingen uit gesprekken met personen die het IS-gebied net zijn ontvlucht. Dat kunnen Nederlanders zijn, maar ook buitenlandse terugkeerders die bijvoorbeeld zicht hadden op de groep Nederlanders in IS-gebied. Ook kan nuttige informatie komen van bijvoorbeeld de Turkse geheime dienst, de Amerikaanse en Britse en de Duitse. Hoewel inlichtingendiensten terughoudend zijn met het delen van inlichtingen over en weer, geldt die terughoudendheid minder als het over terroristische groeperingen zoals IS gaat.