© ANP

Agentes met of zonder hoofddoek: hoe zit het juridisch?

In Engeland mag het, in Frankrijk is het uit den boze

Met het voorstel van de Amsterdamse politiechef Pieter-Jaap Aalbersberg om agentes met hoofddoek toe te staan, is de discussie over het dragen van religieuze symbolen op de werkvloer opnieuw opgelaaid. Voor- en tegenstanders vliegen elkaar in de haren, maar hoe zit het eigenlijk juridisch?

Werknemers kunnen zich, als ze een hoofddoek willen dragen, beroepen op het recht op gelijke behandeling en vrijheid van godsdienst. De werkgever, aan de andere kant, heeft het recht om zicht te beroepen op de neutraliteit en onafhankelijkheid van zijn organisatie.

Het Europees Hof van Justitie, de hoogste rechtbank binnen de Europese Unie, oordeelde in 2016, dat van werknemers mag worden geëist dat ze 'neutraal' op het werk verschijnen. Het gaat dan met name om beroepen waarbij 'contact met de klant' belangrijk is. Als een werkgever in het bedrijfsreglement vastlegt dat het zichtbaar dragen van 'enig politiek, filosofisch of religieus teken' op de werkvloer is verboden, dan is volgens het Hof geen sprake van directe discriminatie.

Kledingvoorschriften

'Maar een werkgever moet dan wel goed onderbouwen waarom neutraliteit binnen een organisatie zo belangrijk is', zegt Marysha Molthoff, woordvoerder van het College voor de Rechten van de Mens, een onafhankelijk orgaan dat toeziet op de naleving van mensenrechten in Nederland. 'Het is voor een werkgever toegestaan bepaalde kledingvoorschriften te formuleren, maar werknemers mogen niet worden uitgesloten op basis van bijvoorbeeld hun godsdienstige overtuiging.'

Uitspraken van het College zijn niet bindend, maar gelden wel als gezaghebbend. Geregeld wenden werkgevers zich tot het College om kledingvoorschriften te toetsen. Of werknemers die zich gediscrimineerd voelen stappen zelf naar het College om hun gelijk te behalen. Zo klopte een politieagente in 2008 aan bij het orgaan omdat ze vanwege haar hoofddoek werd gedwongen administratief werk te verrichten. Onterecht, zo oordeelde het College. Het is namelijk een grondrecht om op gelijkwaardige voet deel te kunnen nemen aan het maatschappelijke leven, en dus ook aan het arbeidsproces.

Gedragscode

Om de neutraliteit te waarborgen, kan de politie een hoofddoek onderdeel maken van het uniform

Marysha Molthoff, College voor de Rechten van de Mens

De landelijke gedragscode die de politie in 2011 heeft ingevoerd en waarin staat dat religieuze uitingen zoals hoofddoeken, keppeltjes en zichtbare kruizen niet zijn toegestaan, doet hier volgens Molthoff geen afbreuk aan. 'De gedragscode strookt niet met de Nederlandse wet. Religie mag geen argument zijn om iemand uit te sluiten van bepaalde werkzaamheden.' Het advies van het College luidt dan ook dat een hoofddoek binnen de politie gewoon moet worden toegestaan.

Ivo Opstelten, in 2011 als Veiligheidsminister verantwoordelijk voor de politie, schreef in een in een brief aan de Tweede Kamer dat het verbieden van religieuze uitingen inderdaad 'een inperking van grondrechten van de betreffende politieambtenaren met zich mee kan brengen'. Maar, zo schreef hij ook: dit is geoorloofd 'in het belang van gezag, de neutraliteit en de veiligheid van het functioneren van de geüniformeerde politie'.  Met andere woorden: de politie hoort zich 'lifestyle-neutraal' te kleden zodat sprake is van een geloofwaardige organisatie.

In overheidssectoren als de zorg, het onderwijs en bij gemeentes is de hoofddoek in principe toegestaan, maar ook hier gelden uitzonderingen op de regel. Werkgevers mogen specifieke kleding voorschrijven als de bedrijfsveiligheid of hygiëne hierom vraagt. Zo stelde het College in 2014 dat een ziekenhuis in Den Bosch niet de regels had overschreden door een werknemer te verbieden een borstbedekkende hoofddoek over haar werkkleding te dragen. In het reglement was namelijk opgenomen dat het personeel vanuit hygiëne-oogpunt geen eigen kleding over de werkkleding mocht dragen. Een hoofddoek onder de werkkleding was wel toegestaan.

Vorig jaar stelde het College een vrouw in het gelijk die vanwege haar hoofddoek was geweigerd voor een functie van griffier op oproepbasis. Deze functie, zo luidde het oordeel, vereist geen volledige neutraliteit omdat een griffier geen rechtelijke uitspraken formuleert.

Verschil per land

In Engeland is het dragen van een hoofddoek toegestaan voor agenten en rechters

In het buitenland gelden vaak andere regels. In Engeland is het dragen van een hoofddoek bijvoorbeeld gewoon toegestaan voor rechters en politieagenten. In Frankrijk is dit uit den boze. Daar is religieuze kleding zelfs op openbare plekken verboden. Ook is de niqaab, een sluier die het gezicht bedenkt, op publieke plekken niet toegestaan. 

In landen waar de hoofddoek onderdeel uitmaakt van het politie-uniform geldt het vergroten van de diversiteit als belangrijkste argument. De Schotse hoofdcommissaris Phil Gormley zei bij de introductie van de hoofddoek, ruim een jaar geleden, dat zijn korps representatief moet zijn. 'Ik hoop dat deze uitbreiding van onze uniformmogelijkheden ertoe zal bijdragen dat ons personeel meer divers wordt', aldus Gormley.

Ook Singapore, Ierland, Canada en sommige Amerikaanse staten staan een hoofddoek toe als onderdeel van het uniform. Voorwaarde is wel dat de hoofddoek geen opvallende kleur heeft en dat die makkelijk afgedaan kan worden, mochten de werkzaamheden dit vereisen.

Lees ook

Cultureel psycholoog van Iraanse afkomst Keyvan Shahbazi: 'Ambtenaren horen geen religieuze symbolen te dragen, dan ben je niet meer neutraal. Ik zeg altijd het is met neutraliteit net als met zwangerschap of integriteit. Je bent niet een beetje zwanger of een beetje integer.'

Vrouwelijke moslimagenten in Canada en Schotland mogen al een hoofddoek dragen bij hun politie-uniform. Beide landen willen zo moslima's aanmoedigen te kiezen voor een carrière bij de politie.