Lodewijk Asscher en zittend partijleider Diederik Samsom Beiden staan te wachten tot ze de zaal binnen moeten voor het debat.
Lodewijk Asscher en zittend partijleider Diederik Samsom Beiden staan te wachten tot ze de zaal binnen moeten voor het debat. © Marcel van den Bergh/de Volkskrant

'Niet chic wat Lodewijk doet'

Lijsttrekkersverkiezingen PvdA

Binnen de PvdA heerst ongemak over de offensieve stijl van Lodewijk Asscher bij de interne lijsttrekkersverkiezingen. Volgens de vicepremier is de nood te hoog om pijnlijke vragen over Diederik Samsom uit de weg te gaan.

Het tweede lijsttrekkersdebat in Tilburg liep al op z'n einde toen een man de vraag stelde die al langer boven de interne verkiezingsstrijd van de PvdA hangt: is het imago van Diederik Samsom niet te beschadigd om nog een keer lijsttrekker te worden?

Samsom legde nog een keer uit dat hij bij de vorige verkiezingen ook afgeschreven was, dat er volop twijfels over hem waren. 'Vier weken later haalden we 38 zetels. Dat kan nu weer.'

Toen kreeg Asscher het woord. De vicepremier toonde zich de afgelopen vier jaar een meester in het ontwijken van lastige vragen. Dat was nu ook een optie - PvdA-Kamerleden doen niet anders dezer dagen. Standaard uitwijkingsmanoeuvre: 'Ik laat het aan de partij om een oordeel uit te spreken.'  

Er zijn weinig verschillen, al schijnen die er wel te moeten zijn

Diederik Samsom

Asscher maakte geen gebruik van die uitweg. Hij sprak zijn waardering uit voor Samsom ('hij heeft dag en nacht gewerkt'), maar stemde daarna in met de vragensteller. 'Ik denk dat je gelijk hebt. Met de wetenschap dat Wilders en Rutte al lang klaar zijn om met elkaar te debatteren, om het land te verdelen, vind ik de gok om niets te veranderen onverantwoord. We moeten aantonen dat we hebben geleerd van de dingen die niet goed zijn gegaan. We hebben een nieuwe aanpak, een nieuwe toon en nieuw leiderschap nodig. Dat doet niets af aan de waardering voor Diederik.'

Samsom keek naar de grond. Ook sommige andere PvdA'ers weten zich weinig raad met de offensieve aanpak. Afgelopen woensdag was er in de Oude Zaal van de Tweede Kamer een alumnibijeenkomst van oud-PvdA-volksvertegenwoordigers en daar zoemde het al rond: 'Niet chic wat Lodewijk doet.'

Volgens Asscher staat er te veel op het spel om verschillen uit de weg te gaan, ook al worden die nu steeds uitgelegd als 'een aanval op Samsom'. Toen er in Tilburg afkeurende geluiden kwamen uit de zaal na een kritische opmerking, sprak hij de PvdA-leden bestraffend toe.  'Gaan we iedere keer oe-oe-oe zeggen als er een meningsverschil is? Dat is belachelijk. Het gaat om de toekomst van het land, verdorie!' Later voegde hij daar aan toe: 'De kiezers en het land hebben recht op een sterke PvdA.'

Roman

Dat Asscher bedreigingen ziet voor progressieve krachten bleek ook uit de roman die hij cadeau gaf aan Samsom (op verzoek van de debatleidster moesten beide kandidaten een boek uitkiezen voor hun tegenstander): Plot against America van Philip Roth. Volgens Asscher is dat boek, waarin een fascistische leider aan de macht komt in de VS, 'angstaanjagend actueel'.

Samsom gaf aan zijn rivaal een kinderboek cadeau met de titel Jij bent mijn vriend. Ook die keuze was veelzeggend. Samsom wil Asscher afschilderen als een geestverwant, niet iemand die staat voor verandering. Ook in Tilburg hield de huidige partijleider vast aan die strategie. 'Er zijn weinig verschillen, al schijnen die er wel te moeten zijn'.  

Bij de meeste stellingen gaven hij en Asscher ook dezelfde antwoorden: ze willen allebei blijven nivelleren, minder tweedeling in het onderwijs, een rem op de globalisering.¿Door de overeenkomsten met Asscher te benadrukken, probeert Samsom de noodzaak van een leiderschapswissel weg te nemen.

Tekst gaat verder onder de foto.

Verandering

Hij speelt daarmee in op de tweede vraag die boven de interne verkiezingsstrijd hangt: Is Asscher de man die een 'nieuwe aanpak, nieuwe toon en nieuw leiderschap' kan bieden, terwijl hij als vicepremier vier jaar lang verantwoordelijk was voor het kabinetsbeleid?

Asscher probeerde zich ook in Tilburg te ontworstelen aan de wurgende omhelzing van Samsom. Hij pleitte voor 'een radicaal ander Europa' en wil desnoods stoppen met het vrije verkeer van werknemers als dat leidt tot oneerlijke concurrentie op loon. Samsom vindt dat 'een loze belofte', maar volgens Asscher duidt dat op een gebrek aan ambitie. 'Iedere keer als jij zegt dat ik een loze belofte doe, hoor ik dat het jou niet genoeg kan schelen.'

Asscher en Samsom hebben nog twee debatten te gaan. Veel vriendelijker zal het waarschijnlijk niet worden.