Jan Roos, voorman van GeenPeil, viert de overwinning van het nee-kamp.
Jan Roos, voorman van GeenPeil, viert de overwinning van het nee-kamp. © ANP

'Nee' tegen verdrag Oekraïne zadelt kabinet met groot dilemma op

Na de grote overwinning van het 'nee'-kamp mag het kabinet het associatieverdrag met Oekraïne niet ratificeren. Die boodschap gaf een meerderheid van de Tweede Kamer woensdagavond aan premier Rutte.

Het referendum heeft het kabinet-Rutte met een groot dilemma opgezadeld. Als premier Rutte de uitkomst van het referendum overneemt, moet hij in Brussel gaan heronderhandelen over het associatieverdrag met Oekraïne. Negeert hij de uitslag of stuurt hij aan op minieme aanpassingen, dan riskeert hij in de aanloop naar de verkiezingen in 2017 de hoon van veel kiezers.

Het referendum eindigde, zoals verwacht, in een riante overwinning van het nee-kamp. 61 procent van de kiezers wees het associatieverdrag met Oekraïne af, 38 procent stemde voor. De opkomstdrempel werd met 32 procent nipt gehaald.

Tekst gaat verder onder kaart.

'Overtuigende overwinning'

Nederland kan het verdrag met Oekraïne na deze uitslag niet bekrachtigen

  • 60% (5907)

    Eens

  • 40% (3922)

    Oneens

9829 stemmen

Premier Rutte, die de uitslag 'een overtuigende overwinning voor het 'nee'-kamp' noemde, leek zich naar de wensen van de Kamer te schikken. 'Als de opkomst boven de 30 procent ligt, met zo'n grote overwinning, dan kunnen we het verdrag niet zonder meer ratificeren.' Rutte wilde nog niet ingaan op de gevolgen van het Nederlandse 'nee' voor het verdrag. 'We gaan stap voor stap verder. We moeten nu een oplossing vinden die voor alle partijen acceptabel is. In Europa, met Oekraïne, met iedereen.'

Omdat het een raadgevend referendum is, kan het kabinet de uitslag in theorie naast zich neerleggen. De kans dat dat gebeurt, is klein. Volgens PvdA-leider Samsom zal de coalitie 'recht moeten doet aan de 'nee'-stem'. 'De resultaten wijzen erop dat mensen toch echt niet willen dat Oekraïne bij EU komt. Daar moeten we iets mee doen.' Ook VVD-fractieleider Zijlstra vindt dat Nederland 'sowieso iets met de uitslag moet doen'.

Weblog GeenStijl, dat het referendum afdwong door 427 duizend geldige handtekeningen te verzamelen, sprak van 'een duidelijk signaal'. 'Dit is ongeveer dezelfde stemverhouding als bij het referendum over de Europese Grondwet in 2005. De politiek zal nu echt moeten laten zien dat ze de EU-kritiek van een groot deel van de Nederlanders serieus neemt', aldus redacteur Bart Nijman.

We moeten nu een oplossing vinden die voor alle partijen acceptabel is

Premier Mark Rutte

Heronderhandelen

Het kabinet zal nu eerst moeten achterhalen waarom de kiezers 'nee' hebben gezegd tegen het associatieverdrag. Alleen met een duidelijk antwoord kan Rutte bij zijn collega-regeringsleiders aankloppen voor heronderhandelingen. Dat is geen eenvoudige opdracht. De SP liet gisteren weten dat wat in ieder geval het vrijhandelsverdrag tussen de EU en Oekraïne 'socialer' moet worden.

Volgens Nijman van GeenStijl hoeft het associatieverdrag met Oekraïne niet de prullenbak in, maar moet in Brussel wel 'serieus gekeken worden naar het verdrag'. 'Met name het deel over de militaire samenwerking en de politieke integratie.'

Tekst gaat verder onder kaart

Aarzelende campagne

Net als bij het referendum over de Europese Grondwet in 2005 slaagden VVD, PvdA, CDA en D66 er niet in de kiezers te overtuigen om voor Europese samenwerking te stemmen. Ook nu was sprake van een aarzelende campagne van de zijde van de regeringspartijen. Zo maakte VVD-fractievoorzitter Zijlstra er geen geheim van een hekel te hebben aan referenda. 'Ik sta hier met enige tegenzin', zei hij op de gezamenlijke manifestatie van het ja-kamp, afgelopen zondag op de Dam. Ook premier Rutte en zijn collega-ministers blonken niet uit in enthousiasme. De premier beperkte zijn campagne tot slechts enkele mediaoptredens.

Het 'nee'-kamp, onder aanvoering van SP en GeenStijl, wisten met succes de pijnpunten van het associatieverdrag uit te buiten. Uit een peiling van Ipsos in opdracht van de NOS bleek dat 46 procent van de kiezers ervan overtuigd is geraakt dat het verdrag de opmaat is voor het EU-lidmaatschap van Oekraïne. Een derde van de ondervraagden zei het referendum aan te grijpen om tegen de EU te stemmen.

Alleen D66 voerde een gepassioneerde campagne. Partijleider Alexander Pechtold reageerde woensdagavond met verbazing op de uitslag. 'Ik had gehoopt dat het dichter bij elkaar zou liggen. Maar je weet niet waarom mensen nou precies zijn gaan stemmen, het is wel een laag opkomstpercentage.'

Ook ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers wees op de lage opkomst. 'Veel mensen zijn heel bewust niet gaan stemmen. 'Dat is ook een helder signaal.'