'Groter risico op aanslag door eenling in aanloop naar verkiezingen 2017'

Wat opvalt in NCTV-rapport over terrorismedreiging Nederland

Het risico op een aanslag in Nederland is onverminderd hoog (dreigingsniveau 4 uit 5), blijkt uit het 43ste Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Dit zijn de drie opmerkelijkste bevindingen uit het rapport.

Nederland lijkt op Frankrijk

De kans op een aanslag in Nederland is even groot als in landen waar recentelijk al grote aanslagen werden gepleegd. Nederland wordt onder jihadisten nog altijd gezien als een 'vijand van de islam', ook nu Nederland niet meer deelneemt aan bombardementen tegen IS. Het steunen van de anti-IS-coalitie en missies in andere islamitische landen geven Nederland onder jihadisten een profiel dat vergelijkbaar is met dat van andere Europese landen. 'De terroristische dreiging in en tegen Nederland vertoont grote overeenkomsten met die in de rest van West-Europa', zegt Dick Schoof, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.

Dat in Nederland nog geen grote aanslag is gepleegd, doet hier niets aan af. Volgens Schoof zou het hoogmoed zijn om te zeggen dat dit komt door het werk van de NCTV. Promovendus en terrorisme-expert Jelle van Buuren van de Universiteit Leiden noemt 'dom geluk' als een verklaring. Ook zijn Frankrijk, Duitsland en de Europese hoofdstad Brussel mogelijk prestigieuzere doelwitten voor jihadisten. 'En door de aanslag op Theo van Gogh heeft Nederland een voorsprong met preventiemaatregelen.'

Pas op met eenling bij de verkiezingen

NCTV: terugkerende jihadisten vormen bedreiging voor Nederland

Terugkerende jihadisten kunnen een bedreiging vormen voor de veiligheid in Nederland. De verwachting is dat het aantal mensen dat vanuit Syrië en Irak naar Nederland terugkeert, gaat toenemen als het kalifaat valt. Het uiteenvallen van het kalifaat kan bovendien een reden zijn voor geradicaliseerde jongeren in Nederland om hier over te gaan tot een aanslag.

Eenlingen zijn bij de aanstaande verkiezingen een groter risico dan in andere jaren. Waar de rapporten van de NCTV de laatste jaren vooral gingen over de dreiging van jihadisme, waarschuwt Schoof nu ook voor een Breivik- of Fortuyn-achtige aanslag in Nederland. 'In het huidige gepolariseerde klimaat rond de thema's islam, asiel, integratie, Europa en Turkije bestaat er daarnaast een kans op gewelddadige incidenten van extreem-rechts en extreem-links', zegt Schoof. Met Tweede Kamerverkiezingen in het vooruitzicht (maart 2017) acht hij verdere polarisatie voorstelbaar in Nederland. Ook in campagnetijd is er hierdoor 'meer dan anders het risico van een mogelijke gewelddaad door een eenling'.

De aanslag in München (juli 2016) door een volger van Anders Breivik laat volgens Schoof zien dat ook rechts-extremistisch gedachtengoed individuele aanslagplegers kan inspireren. 'We zien in Nederland extreem-rechts activistischer en intimiderender worden', zegt Schoof. 'Extreem-links reageert hier dan weer op. Ze schuwen daarbij de confrontatie in de openbare ruimte niet, zagen we al bij een Pegida-demonstratie en rond de zwartepietdiscussie.'

Ook Van Buuren denkt dat de dreiging rond de verkiezingen reëel is. 'Er is maar een persoon nodig om de samenleving op zijn kop te zetten.'

Thuisblijvers en terugkeerders zijn gevaar

Zowel geradicaliseerde thuisblijvers als gevaarlijke jihadisten die proberen terug te keren, vormen een gevaar. Waar eerdere terugkeerders zo'n twee jaar geleden vooral gedesillusioneerd terugkwamen, is bij de NCTV nu 'een handjevol' gevaarlijke jongeren in beeld die naar Nederland proberen te komen. 'Wij zien daar een groot risico in', zegt Schoof. 'Zij hebben 2 tot 3 jaar daar gezeten, gevechtservaring opgedaan en welbewust gekozen deel uit te maken van een terroristische organisatie. Nu IS terrein verliest is de kans groter dat meer van hen terug proberen te komen.'

De binnenlandse jihadistische beweging in Nederland - die uit enkele honderden aanhangers en enkele duizenden sympathisanten bestaat - was tot voor kort vooral gericht op een vertrek naar Syrië. Sinds begin 2016 neemt het aantal jihadi's dat uit Nederland vertrekt af. 'Nu uitreizen moeilijker wordt, gaat de beweging zich mogelijk meer richten op Nederland zelf', zegt Schoof.

Nederlandse jihadisten communiceren grotendeels via gesloten kanalen

Dick Schoof

Het is mogelijk dat deze thuisblijvers Nederlandse jihadisten in het kalifaat helpen bij het voorbereiden van zelfmoordaanslagen in Nederland. Schoof: 'Dan ontstaat een explosief mengsel'. Een mogelijke indicatie voor onderlinge contacten is volgens de NCTV dat Nederlandse jihadisten in de zomer van 2016 online actiever zijn geworden. Het is dan ook voorstelbaar dat in Nederland wonende jihadisten gehoor gaan geven aan de voortdurende oproepen van IS en al Qaida om in eigen land tot terroristisch geweld over te gaan.

Nederlandse jihadisten in Syrië en hun geestverwanten in Nederland zijn verder zeer veiligheidsbewust zijn geworden. 'Ze communiceren grotendeels via gesloten kanalen.' De NCTV gaat er dan ook van uit dat niet alle dreiging in beeld is van de veiligheidsdiensten.

In totaal zijn circa 270 mensen vertrokken naar het kalifaat. 44 van hen kwamen om volgens de AIVD, 40 keerden terug. Dit betekent dat op dit moment nog zo'n 190 uit Nederland afkomstige personen in Syrië en Irak aanwezig zijn, denkt de NCTV.

Volgens terrorisme-expert Van Buuren moet ook rekening worden gehouden met jihadisten zonder Nederlandse link die hierheen kunnen komen. 'Ten tijde van de aanslagen in België en Frankrijk pendelden betrokkenen voortdurend op en neer tussen die twee landen en deden sommigen ook Nederland aan.'