Oorlogsmonument in Leidschendam-Voorburg.
Oorlogsmonument in Leidschendam-Voorburg. ©

'Als je een beetje graaft, vind je op ieder oorlogsmonument een fout'

Monument in Voorburg bevat vier namen 'foute' Nederlanders

Een pijnlijke vondst: op een relatief nieuw oorlogsmonument in het Sytwendepark in Voorburg staan de namen van vier 'foute' Nederlanders. Dit werd ontdekt door vrijwilligers van de Historische Vereniging Voorburg toen zij onderzoek deden naar de 435 oorlogs- slachtoffers uit de gemeente Leidschendam-Voorburg. Door de vondst worden deze namen van het monument verwijderd. Voor 4 mei moet dat geregeld zijn, aldus burgemeester Klaas Tigelaar woensdag.

Zo'n fout bij een nieuw monument komt niet vaak voor, maar kort na de Tweede Wereldoorlog was dat anders, zegt het NIOD. 'Het waren chaotische jaren, veel bevolkingsregisters lagen overhoop.' Zo belandden in Amsterdam NSB'ers destijds op een gedenkplaat bij het Vondelpark en troffen slachtoffers van deportaties die de oorlog hadden overleefd soms bij terugkeer hun naam aan op een gedenksteen.

Fouten op nieuwe monumenten

De fouten op nieuwe monumenten - 'een paar per jaar' - zijn veelal kleiner van aard, stelt het Nationaal Comité 4 en 5 mei, dat de ruim 3.700 herdenkingsplekken in Nederland in kaart heeft. Op de monumenten staan soms verkeerde sterfdata. Soms staan personen ten onrechte vermeld, soms ontbreken juist namen. Van een ernstige fout vergelijkbaar met die op het tien jaar oude monument in Leidschendam-Voorburg kent het comité een ander voorbeeld: de onterechte vermelding van nazi-fotograaf Franz Anton Stapf op een muurplaat met Joodse slachtoffers in de Hollandse Schouwburg. Zijn naam werd begin dit jaar afgeplakt.

Amateur-historicus Jim Terlingen vraagt zich af of makers van nieuwe monumenten het risico op fouten moeten willen lopen. Op het Joods Monument Utrecht uit 2015 vond hij zo'n twintig personen met een foute vermelding. Drie bleken de oorlog te hebben overleefd, een van hen leeft nu nog. Op de site over het monument wordt Terlingen bedankt voor zijn bijdrage van vorig jaar, maar de gemeente heeft nog altijd niet besloten wat er met de fouten moet gebeuren.

Als je een beetje graaft, vind je op ieder monument een fout

Jim Terlingen

'Als je een beetje graaft, vind je op ieder monument een fout', zegt Terlingen. Hij stelt voor helemaal te stoppen met het vermelden van namen op oorlogsmonumenten, zoals in Berlijn is gedaan. 'Of zoek het echt goed uit door alle namen tegen het licht te houden.'

In Utrecht is dit volgens Terlingen niet gebeurd. De 1.239 namen stammen volgens hem van verouderde gegevens van het Joods Historisch Museum. De gemeente kon woensdag niet achterhalen of dit klopt.

In Den Haag, waar het archief van Leidschendam-Voorburg is ondergebracht, wil men niets zeggen over de vier namen. 'Het is een pijnlijke kwestie', zegt de ambtenaar die tien jaar geleden betrokken was bij de oprichting van het monument. 'We willen dit eerst goed uitzoeken voor we er iets over zeggen.'

Holocaust Namenmonument Nederland

Foutieve spellingen en data zijn niet uit te sluiten, maar de kans is nul dat er NSB'ers op komen

Jacques Grishaver

Amsterdam, waar het grootste oorlogsmonument voor alle 102 duizend Joodse, Sinti- en Roma-oorlogsslachtoffers zonder graf moet verrijzen, is gewaarschuwd. Voorzitter Jacques Grishaver van het Auschwitz Comité noemt de zorgen - 'van die lastige Terlingen' - onterecht.

'We doen dit niet uit de losse pols', zegt hij over het Holocaust Namenmonument Nederland. 'Foutieve spellingen en data zijn niet uit te sluiten, maar de kans is nul dat er NSB'ers op komen. We werken samen met onder meer het Joods Historisch Museum en Westerbork, ik weet niet waar ik beter terecht kan; we hebben het over tientallen jaren research.'

Toch zegt Grishaver dat namen op het monument straks gemakkelijk kunnen worden aangepast en toegevoegd. Ook wordt op de site opgeroepen 'fouten en omissies' in de openbare lijst te melden.

Terlingen controleerde steekproefsgewijs vijftig namen. Mevrouw Spanjer-Leiser overleefde de oorlog - en staat dankzij hem niet langer op de lijst van 102 duizend slachtoffers.