Rijksmuseum betwijfelt unieke ontdekking Michelangelo-beelden
© EPA

Rijksmuseum betwijfelt unieke ontdekking Michelangelo-beelden

Het Fitzwilliam Museum in Cambridge schreef kunstgeschiedenis door twee eeuwenoude bronzen beelden toe te schrijven aan niemand minder dan Michelangelo. Het Rijksmuseum heeft ernstige twijfels.

Ze zijn niet hoger dan een meter, de beelden van twee knappe, viriele, naakte mannen, gezeten op panters. Ze hebben sixpacks van jewelste, bovenbenen als staalkabels, en houden een gespierde arm triomfantelijk in de lucht. Vanaf vandaag zijn de twee bronzen, eigendom van een particuliere verzamelaar uit Engeland, in het Fitzwilliam Museum in Cambridge voor het publiek te bewonderen. De spectaculaire ontdekking werd gedaan na jarenlang onderzoek door een team van kunsthistorici.

'Een Renaissancistische whodunnit', zo noemt het museum het onderzoek. 'Erg opwindend, en een voorrecht om er bij te zijn geweest.' Als de claim klopt zijn dit de enige twee overgebleven beelden van de beroemde Renaissance-kunstenaar.

Navel

Het onderzoek naar de werken begon nadat Paul Joannides, emeritus hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Cambridge, in het najaar van 2014 een verband had gelegd tussen de beelden, en een detail uit een tekening van een leerling van Michelangelo.

In een hoek van het papier ontdekte hij een gespierde jongeman op een panter, in een vergelijkbare pose. Onderzoek naar de anatomie van de mannen leidde tot de constatering dat die grote gelijkenis vertoonde met die van andere werken van Michelangelo. De navel zou precies dezelfde zijn als die van zijn wereldberoemde David.

Volgens de onderzoekers zou Michelangelo de beelden in het begin van de zestiende eeuw hebben gemaakt - vlak nadat hij de David had voltooid, en voordat hij begon aan zijn beschildering van het plafond van de Sixtijnse kapel.

Dat Michelangelo opduikt als maker van de twee bronzen beelden is niet nieuw. Tot het einde van de negentiende eeuw werd zijn naam al met de werken in verband gebracht. Daarna  werden de beelden toegeschreven aan onder andere de Florentijn Cellini en diens assistent, de Nederlandse beeldhouwer Willem Danielsz van Tetrode (1525-1588).

Ernstige twijfels

Pikant genoeg was het de huidige eigenaar die in 2003 met die laatste suggestie kwam. In dat jaar was een overzichtstentoonstelling van Van Tetrodes werk in het Rijksmuseum in Amsterdam te zien, maar deze twee bronzen beelden zaten daar toen niet bij.

Frits Scholten, senior conservator beeldhouwkunst en destijds samensteller van de tentoonstelling, trekt de toekenning van zijn Britse collega's in twijfel. 'Het zijn gerenommeerde onderzoekers, maar hun argumenten overtuigen me niet. De tekening waarnaar ze verwijzen laat weliswaar een man zien op een panter, maar niet in deze houding. De overige elementen uit het onderzoek - de gelijkenissen in de anatomie, het feit dat er sporen van hamerwerk zichtbaar zijn, net als bij de marmeren beelden van Michelangelo vaak het geval was - tonen wel een verband met het werk van Michelangelo, maar daaruit kun je nog niet concluderen het van zijn hand is. Je kunt hooguit zeggen dat de maker Michelangelo's werk goed heeft gekend. Hij was in de zestiende eeuw een rolmodel voor heel veel beeldhouwers.'

Scholten zegt verder verbaasd te zijn dat het Fitzwilliam Museum met deze 'vondst' naar buiten komt. 'Ze verbinden zich hiermee aan de eigenaar, een kunsthandelaar, die mede opdracht heeft gegeven voor het onderzoek. Die man heeft een financieel belang, en ik vind dat je als museum niet zomaar de etalage van de kunsthandel moet willen zijn. Dat is een van de redenen geweest dat we deze beelden toen niet in de tentoonstelling over Van Tetrode hebben opgenomen.'