Particulier initiatief redt schilderij van Cézanne

Een anonieme particulier heeft het schilderij Landschap bij Aix van de impressionist Cézanne gekocht. Het doek dreigde naar het buitenland te verdwijnen, maar blijft nu in het Rotterdamse museum Boijmans Van Beunigen....

Van onze verslaggever

ROTTERDAM

Niet bekend

Het eind vorige eeuw gemaakte schilderij toont in vele kleuraccenten het zonnige Provençaalse land met op de heuvel de middeleeuwse wachttoren César. Met de verkoop van het doek zou voor het eerst een werk dat valt onder de Wet tot Behoud van het Nederlands Cultuurbezit naar het buitenland gaan. Voor een transactie verbleef het doek al bij een veilinghuis in de Verenigde Staten.

Het schilderij kwam op de lijst voor beschermd Nederlands cultuurbezit omdat de Raad voor Cultuur het aanmerkte als 'onmisbaar en onvervangbaar'. Als gevolg daarvan zou de Nederlandse overheid alles in het werk moeten stellen om het kunstwerk te kopen. Maar staatssecretaris Nuis heeft wel een wet en een lijst met onmisbare werken en geen budget om aankopen te doen.

Als het ministerie van OCW een schilderij wil kopen moet Nuis op andere posten van de rijksbegroting zoeken naar geld. De staatssecretaris was vrijdag aanwezig bij de overdracht van het werk van Cézanne aan Boijmans. Hij meldde dat er met spoed een fonds moet komen om werk dat op de lijst voor het behoud van Nederlands cultuurbezit is geplaatst aan te kopen.

Het kabinet stemde al in met de komst van een steunfonds en volgens Nuis moeten daarover in de zomer bij de formatie van een nieuw kabinet afspraken worden gemaakt. Daarmee zou een herhaling van het dreigende verlies van een belangrijk werk voorkomen kunnen worden. Vrijdag moest Nuis volstaan met 'gevoelens van dankbaarheid' jegens de vermogende particulier die hem te hulp schoot.

'Het kan toch niet zo zijn dat wij steeds belangrijke werken zien wegglippen naar het buitenland', verklaarde Dercon. 'Wij zijn vaak beschaamd als wij in het buitenland komen. Het kan toch niet zo zijn dat de politici ons steeds op bedeltocht sturen om geld bij elkaar te halen.'

De eigenaresse van het Landschap bij Aix, A. Boerlage-Koenigs, verzocht Nuis twee jaar geleden al haast te maken met de aankoop van het schilderij dat toen tien miljoen gulden moest opbrengen. Nuis bood de dochter van de kunstverzamelaar en bankier Frans Koenigs een bedrag van 6,5 miljoen gulden. Dat wees de eigenaresse van de hand en zij verhoogde de vraagprijs naar 14,5 miljoen gulden.

Een arbitragezaak bij de rechtbank maakte duidelijk dat Boerlage-Koenigs geen onredelijk bedrag vroeg. De rechter waardeerde het werk op 15 miljoen gulden. Nuis vond dat te veel en zag af van het recht het doek te kopen. Vervolgens kwam een aantal particulieren in actie om geld voor het doek op tafel te krijgen. J.M. Boll van de Vereniging Rembrandt trad daarbij naar eigen zeggen op als 'bemiddelaar'.

Het schilderij was door de eigenaresse in bruikleen gegeven aan Boijmans van Beuningen. De anonieme mecenas die nu eigenaar is van het doek gaf het in bruikleen aan de Rotterdamse Stichting Willem van der Vorm. De naamgever van deze stichting was een Rotterdamse zakenman met speciale belangstelling voor impressionisten. De stichting bezit en beheert een groot aantal schilderwerken en heeft het Landschap bij Aix opnieuw laten ophangen in Boijmans.

Bij gelegenheid van de terugkeer van het kostbare doek is in Boijmans een tentoonstelling met werken van Cézanne ingericht. Boijmans beschikt over 23 tekeningen van de kunstenaar. Een door Cézanne gemaakt werk dat eigendom is van het Stedelijk Museum in Amsterdam is tijdelijk verhuisd naar Rotterdam.