De voorstudie voor Een Engelsman in Moskou uit 1914.
De voorstudie voor Een Engelsman in Moskou uit 1914. ©

Onbekende Malevich ontdekt in archiefdozen Stedelijk Museum

Vijfendertig jaar werkte Geurt Imanse voor het Stedelijk Museum in Amsterdam, maar zo'n vondst heeft hij naar eigen zeggen nog nooit gedaan. In het depot van het museum trof hij in een boek een onbekende tekening aan van de Russische kunstenaar Kazimir Malevich (1879-1935), een van de grondleggers van de abstracte kunst. Het Stedelijk beheert de grootste collectie van Malevich buiten Rusland.

Wat de ontdekking nog mooier maakt: de kleine schets, 14 bij 10 centimeter groot, is een voorstudie van Een Engelsman in Moskou, een bekend schilderij van Malevich uit 1914 dat zich ook in de verzameling van het Stedelijk bevindt. Van dat werk was nog geen voorstudie bekend.

Archiefdoos

Verrek, dacht ik, dit is een tekening, en het lijkt op een Malevich

Geurt Imanse

Imanse is vorig jaar gepensioneerd - hij was onder meer hoofd Collecties - maar helpt 'uit liefhebberij' nog een dag per week om de bibliotheek in kaart te brengen van Nikolai Khardzhiev (1903-1996), een Russische literatuurwetenschapper die een vriend en bewonderaar was van de schilders in zijn tijd en werk van hen verzamelde. Khardzhiev woonde vanaf 1993 tot zijn dood in Nederland en bezat 732 kunstwerken, waaronder zes schilderijen en 167 werken op papier van Malevich. Het Stedelijk heeft zijn collectie en bibliotheek in 1998 in bruikleen gekregen.

'In een archiefdoos zaten 15 exemplaren van het boek dat Khardzhiev over de 19de eeuwse kunstenaar Pavel Fedotov heeft geschreven', zegt Imanse. 'Ik blader altijd alles even door omdat hij de neiging had om dingen in de kantlijn te schrijven of losse notities toe te voegen. In een van die 15 boeken trof ik een los papiertje aan. Verrek, dacht ik, dit is een tekening, en het lijkt op een Malevich.'

Symposium

Hij vermoedt dat Khardzhiev, die al negentig was toen hij in Nederland ging wonen, is vergeten dat hij de tekening daar had gestoken. 'Hij heeft altijd geklaagd dat veel uit zijn verzameling en archief is gestolen. Maar het was ook een oude man die veel met zijn collectie bezig was en misschien niet meer heeft geweten waar hij deze schets had gelaten.'

Imanse, een van de drijvende krachten achter de grote tentoonstelling over Malevich in het Stedelijk in 2013-2014, heeft zijn vondst al eind vorig jaar gedaan. Het museum heeft die nu pas bekendgemaakt: het organiseert op 2 en 3 juni een symposium over Khardzhiev. De ontsluiting van diens bibliotheek is volgens Imanse nog steeds niet klaar; de Rus bezat zo'n tweeduizend boeken.

De schets en het schilderij Een Engelsman in Moskou behoren volgens het Stedelijk tot Malevich' zogeheten 'a-logische' werk, waarbij de rede bij het schilderen moest worden uitgesloten. Het was een eerste stap naar zijn nieuwe stijl, het voorstellingsloze suprematisme. De tekst op de voorstudie en het schilderij luidt: 'Gedeeltelijke eclips'. Er was volgens Malevich een zonsverduistering nodig; de oude esthetiek moest verdwijnen. De tekening is vanaf 2 juni voor het publiek te zien in het museum.