Museum Naturalis in Leiden
Museum Naturalis in Leiden © ANP

Museum Naturalis moet per direct verbouwing stilleggen

Naturalis in Leiden moet onmiddellijk stoppen met de verbouwing van het bestaande museum en kennisinstituut. Het moet wachten op een uitspraak in een bodemprocedure, aangespannen door de oorspronkelijke architect Fons Verheijen.

Dat is de uitkomst van een kort geding dat maandagmiddag in Den Haag diende. Voor Naturalis, thuisbasis van Tyrannosaurus rex Trix, is dit een grote tegenslag. Bouw- en sloopbedrijven waren al volop bezig. De uitspraak in de bodemprocedure wordt in mei verwacht.

Naturalis zei maandag tijdens de zitting in de rechtbank vele miljoenen euro's aan schade op te lopen indien de bouw wordt vertraagd. Toch vindt de voorzieningenrechter dat de rechten van architect Fons Verheijen zwaarder wegen. Hij ontwierp het oorspronkelijke gebouw uit 1998.

Directeur Edwin van Huis van Naturalis reageert geschrokken. 'Wij zijn zeer teleurgesteld. Het museum is enorm gegroeid de afgelopen jaren en we hebben geen keus dan te verbouwen om onze bezoekers goed op te kunnen vangen. We bestuderen de uitspraak nader en beraden ons op een hoger beroep.'

De vertraging raakt volgens Van Huis niet alleen de museumbezoekers. 'Onze 120 onderzoekers werken dagelijks aan vraagstukken over biodiversiteit, klimaat, voedsel en medicijnen. Dat onderzoek vindt nu plaats onder suboptimale omstandigheden. De collectie, die de bron vormt voor onze wetenschap, bevindt zich verspreid over de stad, evenals de onderzoekers zelf. In de nieuwbouw bevinden zij zich straks allen in een gebouw, met de beste labfaciliteiten en de collectie binnen handbereik. Daarnaast heeft uitstel van de opening van de nieuwbouw ook grote gevolgen voor de stad. Jaarlijks bezoeken honderdduizenden mensen door Naturalis de stad Leiden.'

Eind januari oordeelde de rechtbank in een tussenvonnis dat er inderdaad sprake is van 'wezenlijke aantasting' van het oorspronkelijke ontwerp

Architect Fons Verheijen is opgelucht over de uitspraak. 'Ik ben blij dat er recht bestaat tegen wangedrag. Ik wil gewoon aan tafel om een oplossing te vinden. Naturalis heeft zichzelf steeds vergeleken met een mammoettanker, maar de kapitein is als een gek gaan varen.'

Verheijen wil overleg met architect Michiel Riedijk van het Rotterdamse bureau Neutelings Riedijk, die de nieuwbouw en herinrichting van het bestaande museum heeft bedacht. 'Ik ben ervan overtuigd dat we samen een oplossing kunnen vinden, als hij tenminste een mandaat krijgt van Naturalis.'

Verheijen is niet tegen de verdere uitbreiding van Naturalis met extra kantoren, depots en museumruimtes. Wel wil hij voorkomen dat in zijn tentoonstellingszalen pilaren en tussenverdiepingen worden geplaatst.

Al twee jaar loopt er een bodemprocedure bij de rechtbank in Den Haag over de verbouwing van Naturalis. Eind januari oordeelde de rechtbank in een tussenvonnis dat er inderdaad sprake is van 'wezenlijke aantasting' van het oorspronkelijke ontwerp. Daardoor speelt het auteursrecht een rol.

De vraag is of Naturalis zich gaat houden aan de bouwstop. Tijdens het kort geding maandag liet het museum en kennisinstituut doorschemeren niet meer terug te kunnen. Het werd duidelijk dat Naturalis liever een schadevergoeding betaalt aan Verheijen. Maar deze weigert dat.

Fusie

De uitbreiding van Naturalis is nodig vanwege de fusie van Naturalis (Leiden), het Zoölogisch Museum (Amsterdam) en het Nationaal Herbarium Nederland (Leiden/Wageningen). De 450 onderzoekers werken straks op één locatie met optimale (lab)faciliteiten en de volledige collectie binnen handbereik. Het museum is ook te klein geworden. Het was ooit berekend op 150 duizend bezoekers per jaar, maar ontving er in 2016 410 duizend.

Museum Naturalis is nu tijdelijk ondergebracht in het Pesthuis in Leiden, dat met een loopbrug is verbonden met het hoofdgebouw. In het Pesthuis is nog tot en met 5 juni Tyrannosaurus rex Trix te zien. Daarna volgt een tournee naar Barcelona, Parijs en Macau. In de nieuwbouw van Naturalis moet ze op een ereplaats terugkeren. De BankGiro Loterij schonk het museum in februari 1,2 miljoen euro voor deze 'REXperience'.

Behalve Naturalis ontwierp architect Fons Verheijen onder andere Woonmall Alexandrium in Rotterdam en The Wall, het 800 meter lange winkelcentrum langs de A2 bij de Utrechtse vinexwijk Leidsche Rijn.

Meer over de rechtszaak tegen Naturalis

Naturalis vreest faillissement als bouwplannen worden gedwarsboomd
Naturalis in Leiden, thuisbasis van Tyrannosaurus rex Trix, gaat failliet indien de rechtbank dit voorjaar beslist dat het oorspronkelijke museum grotendeels intact moet blijven. Daarvoor waarschuwde advocaat Christiaan Alberdingk Thijm maandag tijdens een kort geding. 'Ook bij een tijdelijke bouwstop loopt de schade in de miljoenen euro's.'

Architect Naturalis strijdt tegen 'verminking' van zijn ontwerp
Naturalis in Leiden wil uitbreiden, maar de architect van het museum en onderzoeksinstituut strijdt tegen verminking van zijn ontwerp. 'Het is zo liefdeloos.'