Nederlandse musea, waaronder het Rijksmuseum, zijn begonnen met het aanpassen van omschrijvingen 'die echt niet meer kunnen'.
Nederlandse musea, waaronder het Rijksmuseum, zijn begonnen met het aanpassen van omschrijvingen 'die echt niet meer kunnen'. © ANP

Musea schrappen woorden als 'kaffer' en 'neger' uit databank

Kaffer, koelie, neger, mongooltje, eskimo. Nederlandse musea zijn begonnen met het aanpassen van omschrijvingen 'die echt niet meer kunnen' in hun databanken. De oude omschrijvingen, vaak stammend uit de koloniale tijd, moeten wel vindbaar blijven in de digitale catalogi.

We willen neutrale, minder eurocentrische benamingen gebruiken

Martine Gosselink, Rijksmuseum Amsterdam

Enkele jaren geleden borrelde het idee al op bij Martine Gosselink, hoofd afdeling geschiedenis van het Rijksmuseum Amsterdam. 'Ik was aan het browsen op onze website en kwam het woord 'kaffer' tegen. Dat kan echt niet meer, dacht ik. In een andere tijd wel, maar nu willen we neutrale, minder eurocentrische benamingen gebruiken.'

Eind volgend jaar zal een handleiding voor correct taalgebruik in musea verschijnen die is opgesteld door het Nationaal Museum van Wereldculturen (het samenwerkingsverband van het Tropenmuseum, het Rijksmuseum Volkenkunde en het Afrika Museum). Hoofd research Wayne Modest: 'We maken duidelijk welke termen we niet meer willen gebruiken. Soms omdat woorden zijn verdwenen uit ons taalgebruik, maar ook omdat ze als emotioneel lastig worden ervaren.'

Negerinnetje

Het Rijksmuseum Volkenkunde werd ook door buitenlandse gebruikers van hun collectie gewezen op de termen, vertelt Modest. 'Het waren geen klachten, maar we willen als museum van wereldculturen relevant zijn voor iedereen. De wijzigingen passen dus bij onze missie. We willen een museum zijn dat gevoelig is voor de manier waarop we andere culturen laten zien.'

In de catalogus van het Rijksmuseum werd bijvoorbeeld - na de verwerving in 1994 - de omschrijving 'Negerinnetje voor stuiverskerkhof' als titel rechtstreeks overgenomen van het bijschrijft van de foto. De plaat is afkomstig uit een fotoalbum van de familie Dooyer in en rond de plantage Ma Retraite in Suriname in de jaren 1906-1913. Nu is de aanduiding veranderd in 'Surinaams meisje bij stuiverskerkhof'. En in de omschrijving kwam te staan: 'Zwart meisje staande bij de toegang naar het stuiverskerkhof, waarschijnlijk te Paramaribo.'

Perspectief

Met welke ogen kijk je naar onze collectie? Vanuit een zwart perspectief, een wit perspectief?

Martine Gosselink, Rijksmuseum Amsterdam

Gosselink: 'Het gaat om de vraag met welke ogen je kijkt naar onze collectie. Vanuit een zwart perspectief, een wit perspectief? Bekijk je onze catalogus als witte man of als zwarte vrouw? Wanneer omschrijf je iets nog als 'exotisch'? De begeleidende teksten moeten neutraal zijn. Huidskleur geven we alleen aan als het ter zake doet.'

De werkgroep van het Rijksmuseum die zich bezighoudt met 'foute' termen struikelde ook over aanduidingen als zigeuner, nikker, moor, mohammedaan, bosjesman, hottentot en dwerg. 'Negerbediende' kwam in ieder geval niet door de ballotage. In de omschrijving van het 17de eeuwse portret van Margaretha van Raephorst door Jan Mijtens werd die aanduiding vervangen door 'een jonge zwarte bediende'.