Replica van 'Fountain' (1917) door Marcel Duchamp tijdens een tentoonstelling in het Landesmuseum in Zurich.
Replica van 'Fountain' (1917) door Marcel Duchamp tijdens een tentoonstelling in het Landesmuseum in Zurich. © EPA

Kunstwereld staat stil bij 100-jarig jubileum van Duchamps pispot

Zeker achttien vooraanstaande musea wereldwijd staan komende zondag stil bij 'het meest invloedrijke kunstwerk van de 20ste eeuw'. Op 9 april is het namelijk precies 100 jaar geleden dat de Franse kunstenaar Marcel Duchamp met een pispot de kunstwereld opschudde en het beeld dat wij van kunst hebben voorgoed veranderde.

Duchamp leverde destijds onder het pseudoniem Richard Mutt een kunstwerk voor de eerste jaarlijkse expositie van de Society of Independent Artists in New York. Geen kunstwerk dat hij met zijn eigen handen had gemaakt, maar een urinoir, aangekocht bij een plaatselijke sanitairzaak en gesigneerd 'R. Mutt 1917'.  Maar de organisatie van de tentoonstelling nam de pispot, die Duchamp de naam Fountain had meegegeven, niet serieus en weigerde deze tentoon te stellen.

Bekijk onze special: kunstredacteur Rutger Pontzen ging opzoek naar de pispot die de kunstwereld op z'n kop zette

Fountain wordt algemeen gezien als de doorbraak van de nu vaak voorkomende readymade

Hierop besloot Duchamp zijn kunstwerk in de studio van fotograaf Alfred Stiegitz neer te zetten. Hier is de gesigneerde urinoir ook gefotografeerd en later weggegooid. Pas later is de werkelijke betekenis van Duchamps werk duidelijk geworden: Fountain wordt algemeen gezien als de doorbraak van de nu vaak voorkomende readymade. Een kunstwerk dat niet door de kunstenaar eigenhandig is gemaakt, maar gevonden. En waarmee hij onderwerpen wil belichten als authenticiteit, de consumptiemaatschappij en het belang van ambachtelijkheid.

Van het Ullens Center for Contemporary Art in Peking tot het Centre Pompidou in Parijs en van het MoMa in New York tot het Stedelijk Museum in Amstedam staan zondag stil bij dé doorbraak in de moderne kunst. Het Staedel Museum in Frankfurt en het Philadelphia Museum of Art, waar de 's werelds grootste collectie werken van Duchamp staat, toveren zelfs hun herentoiletten om tot unisex- ruimtes voor lezingen, performances en hommages aan Duchamp en zijn beroemde urinoir. Bezoekers die tussen 15.00 uur en 16.00 uur bij de ingang van de deelnemende musea het wachtwoord 'Richard Mutt' uitspreken, krijgen bovendien gratis toegang. 

Duchamp liet 16 replica's van Fountain maken, maar het origineel ging al in 1917 verloren

De grote vraag is alleen: waar is Fountain gebleven? Duchamp liet er 16 replica's van maken, maar het origineel ging al in 1917 verloren. Rutger Pontzen, kunstcriticus van de Volkskrant, ging op onderzoek uit en volgde het spoor dat begon bij een sanitairzaak op Fifth Avenue en eindigde in de suburbs van Brooklyn.  

Lees vrijdag in de Volkskrant de indrukwekkende en soms hilarische speurtocht van Rutger Pontzen naar de beroemde pispot van Marcel Duchamp. 'What's up man. What 're you looking for?' Bekijk nu al onze online special over Duchamps pispot.