Demon with Bowl van Damien Hirst in Palazzo Grassi, Venetië
Demon with Bowl van Damien Hirst in Palazzo Grassi, Venetië © AFP

Het is die dekselse Damien Hirst weer gelukt: iedereen praat over dit kunstwerk

De Brit stelt nieuw werk tentoon in Venetië.

Het is 'm toch weer gelukt, die dekselse Damien Hirst, om aandacht te krijgen en de mondiale pers al een maand over hem te laten schrijven. Want als er iemand is die weet hoe je een strategisch pr-beleid moet voeren, dan is het de 51-jarige Britse kunstenaar. Door namelijk een maand vóór de Biënnale in Venetië twee grote tentoonstellingen te openen, in Palazzo Grassi en Punta della Dogana, waardoor alle aandacht begin april exclusief naar hem toeging, en hij ook nog kon profiteren van alle Biënnale-bezoekers en verzamelaars die later zouden komen.

Treasures from the Wreck of the Unbelievable
Damien Hirst
Palazzo Grassi en Punta della Dogana
Venetië
T/m 3/12

Superieur uitgedacht en even superieur uitgevoerd, in elk geval wat omvang betreft. Niet alleen door de opzet van deze dubbeltentoonstelling, ook door het werk zelf. Want zou er een overtreffende trap bestaan van groot, groter, grootst? Grotesk? Gigantisch? Krankzinnig?

Wat er in beide musea te zien is, tart alle fantasie en elke vorm van smaak. Hirst probeert eigenhandig de scheiding tussen kunst en kitsch te overbruggen met, inderdaad, krankzinnige beelden. Hirst lanceerde voor deze exposities het verhaal dat hij in 2008 werd benaderd om een zeeschat te bergen voor de kust van Oost-Afrika, waar in de 1ste eeuw na Christus een schip vol kostbaarheden zou zijn vergaan.

Wat ze daar aantroffen wordt nu in Venetië getoond. Je voelt natuurlijk al vanaf de eerste 'vondst' nattigheid, zeker omdat tussen de klassieke naakten, faraobeelden, gouden munten en roestige steekwapens ook beeltenissen van Disney's Goofy en Mowgli uit Jungle Book, onder het kleurige koraal, te herkennen zijn. Om het geheel de gewenste authenticiteit te geven worden in Palazzo Grassi filmbeelden geprojecteerd van de berging zelf, schitterend uitgelicht alsof het onderwaterscènes zijn in een James Bond-productie, opgenomen in de bassins van de Pinewood Studios in Londen - wat zomaar eens zou kunnen, want alles is natuurlijk nep.

Nu heeft Hirst altijd een naam gehad de regels van de officiële kunst aan zijn laars te lappen, op een schaal die ieders fantasie te boven ging. Het begon met een tijgerhaai op sterk water, begin jaren negentig, en doorgezaagde koeien. Gevolgd door vitrines vol uitgedrukte peuken en later met de opening van eigen restaurant The Pharmarcy. Waarna de weg openlag voor een veiling bij Sotheby's, in 2008, waar Hirst meer dan tweehonderd werken verkocht voor een totaalbedrag van 140 miljoen euro, zonder daar zijn galeriehouders bij te betrekken (kassa!). Ondertussen verschenen er foto's van een landhuis in Gloucestershire, waar naar verluidt ooit zijn eigen omvangrijke Murderme-collectie zal worden ondergebracht. En ondertussen liet hij ook nog eens een schedel inleggen met meer dan duizend diamanten.

En nu dus, na een kleine tien jaar nauwelijks te hebben geëxposeerd, de stap die hij in Venetië heeft gezet, die verrassend is, maar dit keer niet meevalt. Na eerste overweldigende, 5 tot 25 meter hoge fantasiebeelden begint al dat zogenaamde oude schatten bergen en kijk-mij-eens-een discussie-aanzwengelen-over-wat-wel-en-niet-echt-is op den duur behoorlijk vermoeiend te worden. De beelden zijn gekke varianten op bestaande klassiekers: naakten met te grote borsten, Egyptische koppen met een te groot achterhoofd, gezichten die op Kate Moss zouden lijken - de meligheid slaat na de zoveelste gimmick genadeloos toe. Zeker in het licht dat hij, na zoveel jaar stilzwijgen, zijn carrière weer een nieuwe boost probeert te geven.

Is het gek dat Hirst zijn nieuwste spullen in de twee musea van François Pinault heeft ondergebracht?

Vroeger deed je dat als kunstenaar door je stilistisch te ontwikkelen, een nieuwe artistieke richting te kiezen. Bij Hirst gaat het om een onverwachte beweging maken, in welke richting ook, zolang iedereen maar op het verkeerde been wordt gezet. Vandaar die gekke opeenvolging van haai, restaurant, veiling, landhuis, schedel en nu, oceaanschatten.

Het is een strategisch principe, om te kijken wat voor reacties het oproept bij het publiek, maar vooral bij de verzamelaars, galeriehouders en handelaren. En niet te vergeten bij de veilinghuizen. Want laten we er geen doekjes om winden: is het gek dat Hirst zijn nieuwste spullen uitgerekend in de twee musea van François Pinault heeft ondergebracht?

Pinault, die buiten een groot verzamelaar ook eigenaar is van veilinghuis Christie's. Wat wel aangeeft in welke 'richting' Hirst zijn kunst graag ziet ontwikkelen. En dat heeft weinig te maken met een brug slaan tussen kunst en kitsch; wel met de kachel brandend houden en de kassa rinkelend.