Genomineerden Beste Gebouw van het Jaar bekend

Architectuur

De Flat, Museum Voorlinden of een OV-terminal, welk gebouw is niet alleen mooi maar functioneert ook excellent? In mei weten we het. Dit zijn de genomineerden.

Negen gebouwen zijn in de race voor de titel Beste Gebouw van het Jaar, dé Nederlandse architectuurprijs, waarmee de branchevereniging voor Nederlandse Architectenbureaus (BNA) de meerwaarde van architectuur voor opdrachtgevers en samenleving wil laten zien.

In de categorie Identiteit & Icoonwaarde zijn dat Museum Voorlinden in Wassenaar, het Stadhuiskwartier Deventer en OV Terminal Breda. Leefbaarheid & Sociale Cohesie wordt vertegenwoordigd door De Flat in Amsterdam Bijlmer, woongebouw De Smaragd in Amsterdam Oost en sportcentrum De Rozenburcht bij Rotterdam. Onder de noemer Stimulerende Omgevingen werden het hoofdkantoor van kinderwagenproducent Joolz in Amsterdam Noord en de SintLucas (v)mbo school in Eindhoven genomineerd, in de categorie Particuliere Woonbeleving het wooncomplex Agaathhof in Groningen.

Crisis

De gebouwen in beeld

Bekijk hier de negen gebouwen die genomineerd zijn voor de titel Beste Gebouw van het Jaar.

De zeskoppige vakjury, onder leiding van bestuurder en oud-politicus Hans Wijers, kon kiezen uit 113 inzendingen - nagenoeg evenveel als vorig jaar, maar de helft minder dan in 2014. Dit heeft deels te maken met de veranderde opzet van de prijs, maar het is ook een gevolg van de economische crisis die in 2008 toesloeg. De vastgoedmarkt mag nu dan weer aantrekken, maar de echo van de crisis is in de trage bouwsector - een gemiddeld bouwproject duurt zeven jaar - nog steeds voelbaar.

De grote ontwikkelaars en corporaties kregen de financiering voor bouwprojecten de afgelopen jaren maar moeilijk rond; het geld moest vooral van particulieren komen. Museum Voorlinden is gebouwd door industrieel en kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh, De Flat in de Bijlmer is herontwikkeld op initiatief van een groep jonge ondernemers, samen met de nieuwe kopers annex klussers. Juist omdat de particuliere markt bloeide, is het opmerkelijk dat er geen prive-woonhuizen zijn genomineerd.

Minder spektakelarchitectuur

In lijn met het pas-op-de-plaats-gevoel van de crisis zien we minder spektakelarchitectuur. De projecten die genomineerd zijn in de categorie Identiteit & Icoonwaarde hoeven niet zo nodig op te vallen. Zowel architect Koen van Velsen (Station Breda) als Neutelings Riedijk (Stadhuiskwartier Deventer) zagen het allereerst als hun taak om een stuk 'kapotte' stad te repareren. Een soortgelijke inpassingsstrategie zie je bij woongebouw De Smaragd, de Agaathhof in Groningen en sportcentrum De Rozenburcht, terwijl de projecten voor Joolz en SintLucas binnen bestaande gebouwen zijn gerealiseerd. Het museumpaviljoen op landgoed Voorlinden stelt zich met zijn terughoudende architectuur volledig in dienst van de kunst en het omringende landschap.

Deze trend sluit aan bij de prijswinnaar van vorig jaar, de parkeergarage in Katwijk, die onzichtbaar onder een duinlandschap is weggewerkt. Het past ook in een internationale tendens, waarbij minder aandacht is voor prestigeprojecten en ster-architecten en meer voor engagement en nieuwe samenwerkingsvormen. Veelzeggend is dat de laatste Prizker Prize (de 'Oscar' van de architectuur) naar een relatief onbekend trio Spaanse architecten ging, voor de manier waarop zij al dertig jaar gezamenlijk opereren.  

De uitreiking van de juryprijs en de eervolle vermeldingen is op 19 mei in het gebouw van ASR in Utrecht. Daarnaast is er een publieksprijs, waarvoor nu gestemd kan worden op gebouwvanhetjaar.nl


Genomineerden

Museum Voorlinden, Wassenaar
Opdrachtgever: Museum Voorlinden
Architect: Kraaijvanger Architects

Het was bij de aankoop van een reusachtige sculptuur van de Amerikaanse kunstenaar Richard Serra, dat industrieel en kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh besefte dat dit niet langer 'boven de bank' paste. Hij besloot om een expositiegebouw voor zijn omvangrijke kunstcollectie te bouwen, waarvoor hij het landgoed Voorlinden aankocht. Samen met architect Dirk Jan Postel maakte hij een reis langs beroemde musea zoals De Menil in Houston en Fondation Beyeler bij Basel, waarop het ontwerp geinspireerd is. Bijzonder is het lichtdak met buisjes, waardoor noorderlicht direct en 'levend' zuiderlicht indirect binnenvalt.

Station Breda verbindt wijken en gaat mooi op in omgeving (****)

Het is de architect gelukt tussen jarenzeventigbouw en historische panden van stad en station een geheel te maken, schrijft onze recensent.

OV Terminal Breda
Architect: Koen van Velsen architecten
Opdrachtgever: ProRail i.s.m. NS Stations en gemeente Breda

OV Terminal Breda is veel meer dan een treinstation; het omvat kantoren, appartementen, winkels, pleinen, een busstation, horeca, en een spectaculaire parkeergarage op het dak. Architect Koen van Velsen bracht al deze functies bij elkaar in een bakstenen gebouw dat over het spoor is gebouwd en via de nieuwe voetgangerspassage ook letterlijk het centrum met de wijk Belcrum verbindt. 

Het mirakel van de Bijlmer (+)

Bij het renoveren van een verkommerde Bijlmerflat ontdekte NL Architects hoe goed het oorspronkelijke ontwerp eigenlijk is.

De Flat, Amsterdam
Architect: NL Architects, XVW Architectuur
Opdrachtgever: Kondor Wessels Vastgoed

In 2011 kocht een groep bevriende ondernemers voor het symbolische bedrag van 1 euro (zo graag wilde woningcorporatie Rochdale er vanaf) een volledig uitgewoonde galerijflat in de beruchte Bijlmermeer. Ze bedachten het concept Klusflat, waarbij kopers zelf hun cascowoning afbouwen. De entrees en galerijen werden opgeknapt, terwijl de gevels in na-oorlogse glorie zijn hersteld.

Joolz HQ, Amsterdam
Architect: Space Encounters
Opdrachtgever: Milk design BV

Een oude industrieloods in Amsterdam Noord kreeg een tweede leven als hoofdkantoor van kinderwagenproducent Joolz. De karakteristieke stalen spanten en kraanbaan zijn behouden, de bakstenen straatgevel is 'gepimpt' door schuine glasplaten in de raamopeningen te plaatsen. Binnen zorgt een drietal tropische kassen voor een aangenaam werkklimaat.

SintLucas, Eindhoven
Architect: architectenbureau cepezed
Opdrachtgever: SintLucas

Door zich midden in de creatieve wijk Strijp S - het voormalige Philipsterrein - te vestigen wil (v)mbo-school SintLucas een betere aansluiting tussen zijn opleidingen en het bedrijfsleven tot stand brengen. Architectenbureau Cepezed verbouwde het oude Natlab-gebouw en voegde daaraan een aantal moderne bouwblokken toe. Oud- en nieuwbouw worden met elkaar verbonden in het multifunctionele atrium, dat onder meer dient als restaurant, expositieruimte en evenementenzaal.

De Smaragd, Amsterdam
Architect: M3H
Opdrachtgever: De Alliantie ontwikkeling Op de hoek van de Insulindeweg, naast het Muiderpoortstation, heeft M3H een deel van een bestaand bouwblok vernieuwd, voortbordurend op de Amsterdamse School-stijl van de omringende buurt. Er zijn 102 woningen (sociale en vrije huursector) teruggebouwd rond een gemeenschappelijke daktuin, die op de parkeergarage is aangelegd.

Agaathhof, Groningen
Architect: De Zwarte Hond
Opdrachtgever: Rottinghuis/Beauvast

In het centrum van Groningen zijn 17 woningen rondom een gemeenschappelijk hofje gerealiseerd: een groene oase in de stad. Met zijn klassieke metselwerk sluit het gebouw aan op de omliggende architectuur, de indeling en afwerking van de moderne stadswoningen is mede door de bewoners bepaald.

Sportcentrum De Rozenburcht, Rozenburg
Architect: Koen van Velsen architecten
Opdrachtgever: Gemeente Rotterdam

Ter vervanging van een oude sporthal en een zwembad is een multifunctioneel sportcentrum gebouwd, dat de dorpsentree van Rozenburg markeert. Architect Koen van Velsen ontwierp het gebouw, het omringende parkje en het interieur, tot en met de speciaal voor dit project vervaardigde, groengrijze baksteen.

Het nieuwe stadhuis van Deventer is een fraai, hedendaags pallazzo (****)

Neutelings Riedijk Architechten maakt van het nieuwe stadhuis van Deventer een indrukwekkende ruimte, die bovendien goed werkt, schreef onze recensent.

Stadhuiskwartier Deventer
Opdrachtgever:
Architect: Neutelings Riedijk

Het nieuwe Stadhuiskwartier brengt het stadsbestuur en alle gemeentelijke diensten - voorheen verspreid over een groot aantal kantoren - onder één dak. Aansluitend op het oude historische stadhuis, bouwde Neutelings Riedijk een hedendaags palazzo rond een centrale publiekshal. De houten gevelkaders zijn verrijkt met een kunstwerk van Loes ten Anscher, die de vingerafdrukken van 2264 Deventenaren in aluminium goot.