De uitstraling die het Frans Hals Museum moet gaan krijgen.
De uitstraling die het Frans Hals Museum moet gaan krijgen. © RV

Eindelijk: Frans Hals Museum en De Hallen in Haarlem gaan verbouwen

Ook gaan de musea op in het Frans Hals Museum

Het Frans Hals Museum en De Hallen, het Haarlemse museum voor moderne en hedendaagse kunst, gaan verbouwen. Eindelijk, zou je haast zeggen. Elk zichzelf respecterend museum heeft de afgelopen jaren al verbouwd, van het Rijks, het Stedelijk en het Van Gogh in Amsterdam tot het Mauritshuis in Den Haag en De Fundatie in Zwolle. Met spectaculaire renovaties zetten ze zichzelf opnieuw op de kaart en wisten ze nieuwe bezoekers naar zich toe te trekken.

Maar in Haarlem gaan ze het anders aanpakken. Hier geen ingewikkelde kelders of badkuipen; het plan dat architect Florian Idenburg vrijdag aan de gemeente presenteerde, blinkt uit door subtiliteit.  

Het bestaat uit een reeks acupunctuur-achtige ingrepen, die enerzijds de logistiek moeten verbeteren, anderzijds de gebouwen toegankelijker maken het voor publiek, dat - tegen de trend van stijgend museumbezoek in - de Haarlemse musea links laat liggen. Volgens Idenburg is dat niet zo vreemd. 'Om in het Frans Hals Museum te komen, moet je nu kruip-door-sluip-door via de museumshop en langs de wc lopen', wijst hij op de plattegrond. 'Door eerdere interne verbouwingen is het pand dichtgeslibd. Als het druk is, sta je hutjemutje op elkaar.'

Met zijn afgeplakte ramen doet het gebouw eerder denken aan een leegstaand winkelpand dan een museum

De architect wil schoon schip maken. De entree aan het Groot Heiligland wordt verplaatst, de tentoonstellingszalen losgekoppeld van de museumwinkel en het café. In die ruimten kun je straks ook zonder kaartje verblijven, net als in de fraaie binnentuin. Aanbouwen worden verwijderd, zodat je weer zicht hebt op de omringende tuinen. Het ontwerp wordt bekroond met een klein glazen paviljoen.  

Het probleem bij De Hallen aan de Grote Markt is vergelijkbaar: bezoekers herkennen de ingang nu niet als zodanig en met zijn afgeplakte ramen doet het gebouw eerder denken aan een leegstaand winkelpand dan een museum. Ook hier gaat de entree op de schop en komt er een publiek toegankelijke 'salon'. Een nieuwe trap en lift geven straks toegang tot het hele gebouw, met op het dak een beeldentuin.

We willen de verschillende historische lagen van het gebouw tonen

Ann Demeester

De verbouwing is onderdeel van een grote vernieuwingsoperatie, door directeur Ann Demeester omschreven als 'een huwelijk'. De twee musea, achter de schermen al één organisatie, gaan vanaf 2018 verder als één museum: het Frans Hals Museum. Een museum op twee locaties (acht minuten lopen van elkaar) met een vernieuwde huisstijl en tentoonstellingsprogramma, waarin oude meesters en hedendaagse kunst ook naast elkaar worden getoond. De tweede fase betreft de renovatie van beide gebouwen, in 2019. De derde fase is oprichting van het Frans Hals kenniscentrum, dat onderzoek gaat doen naar het werk van de schilder.  

De architectuur van de renovatie volgt de 'transhistorische' visie van Demeester. Net als zij wil Idenburg oud en nieuw met elkaar combineren. 'Het Frans Hals Museum is een allegaartje van gebouwdelen en architectonische elementen. De toegangspoort komt nog van het gymnasium, er zijn tegels uit verschillende gebouwen ingemetseld. In plaats van nog een laag aan te brengen, willen wij die verschillende historische lagen tonen en daarmee de bestaande structuur verhelderen. Zo ontstaat een 'collectie' van ruimten, elk met een eigen karakteristiek.'

Florian Idenburg

Architect Idenburg heeft al de nodige ervaring met musea. Hij begon zijn carrière bij het Japanse bureau SANAA, waarvoor hij als projectarchitect onder meer aan het New Museum in New York werkte. Hij besloot daar te blijven en richtte met zijn partner Jing Liu in 2008 zijn eigen bureau op: SO-IL. In Seoul bouwden ze een galerie, in Californië het Manetti Shrem Museum of Art. Het Frans Hals Museum is het eerste project in Nederland. Of het wordt uitgevoerd, hangt af van de financiering. De verbouwing is begroot op 6 miljoen euro, die deels uit nog te werven fondsen, deels van de gemeente moet komen. Die beslist in 2018 over deelname aan het plan.