Een hoopvol boek, Mannekes Amsterdam

Een heel andere stad

'Waar de zeeman ontwaakt, als de warmte weer blaakt, over Damrak en Dam' - zo is Amsterdam bezongen. Fotograaf Thomas Manneke laat een heel andere stad zien.

De grachten, de Wallen, de bruggen, de kantoren en de huizen, de bedrijfsterreinen, die laatste rafelranden van de stad, de parken, het eeuwige ritme van opbouw en sloop, leven en dood, verval en hoop - valt er in al die wezenskenmerken van de stad Amsterdam nog iets te ontdekken wat we niet eerder hebben gezien? Waarop niet ooit onze eigen blik, dan toch de lens van een camera is gevallen, waarna het oneindig kan worden gedupliceerd op Facebook en Instagram, tentoongesteld aan heel de wereld?

Meesterdrukker

De lithografie (het druktechnisch procedé) van Thomas Mannekes Amsterdam is verzorgd door de Amsterdamse meesterdrukker Harold Strak. Strak, zelf ook fotograaf, is verantwoordelijk voor het drukproces van talrijke, vaak prijswinnende uitgaven. Daaronder zijn heruitgaven van Johan van der Keukens Wij zijn 17 en Quatorze Juillet en Awoiska van der Molens Sequester. De in zwart-wit uitgegeven boeken worden gekenmerkt door hun rijke contrasten én door de grote nuancering van grijstinten.

Het antwoord op de vraag of uit de kleine wereldstad, die door dagjesmensen en toeristen al visueel geplunderd is, nog knisperend vers beeld valt te peuren, staat op deze pagina's afgedrukt: de foto's van Thomas Manneke. Met het juiste oog bekeken is Amsterdam géén cliché, zijn er nog volop geheimen en intrigerende figuren, sprankelt de stad met hernieuwde vitaliteit en tonen de bewoners zich van hun jeugdigste kant.

Geen bierkar te zien, geen dronken lor, geen hoerenloper, geen kooplustige consument, geen wankelend, sluipend, met boodschappentassen slepend cliché te ontwaren, het is alsof de straten op Mannekes foto's met een reuzenbezem zijn schoongeveegd: tijd voor een nieuw begin.

Gedistingeerd

Na zijn serie fotoboeken van steden - Vilnius, Odessa, Luik - heeft kunstenaar Thomas Manneke (46) zich gestort op zijn woonplaats. Hij brengt de stad in beeld in zwart-wit met een zogenoemde technische camera, die de foto's detail en ragfijne scherpte meegeeft. Hoewel de techniek het prachtig gedrukte Amsterdam naar hoog niveau tilt, moet het oog van de fotograaf toch het verschil maken.

De stad toont zich bij Manneke van zijn rustige, beheerste, zelfs wat gedistingeerde kant. Een jongen leest, leunend tegen een boom in het park. Een vrouw kleedt zich doodgemoedereerd om, pal naast een spoorbrug over het water - waarom daar? Een giraf scharrelt op een stille, mistige ochtend rond in de dierentuin. Een meerkoet broedt op haar nest van hamburgerdoosjes, patatbakjes, papier en plastic.

De opsomming moge terloops zijn, vooral de combinatie van genoemde foto's vervreemdt. Blader door het boek en een lichte verwarring slaat toe. De fotograaf richt zijn camera dikwijls op onderwerpen waaraan argeloze voorbijgangers voorbijgaan. De enorme blinde muur van de oude Heineken Brouwerij (tegenwoordig Experience) in de nacht. Een hoge, door zeildoeken aan het zicht onttrokken gevel. Het scheepswrak (een sculptuur) dat is gestrand op het plein aan zakencentrum de Zuidas. Een wanhopig stemmend trompe-l'oeil van trapgeveltjes op een betonnen muur bij een bedrijfsterrein. Het zijn aanblikken waarvoor een ongeschreven code lijkt te bestaan: we zouden ons erover moeten verbazen, maar omdat wij dat niet doen, doet Manneke het voor ons.

Nieuwe generatie

Dat is één manier om Amsterdam te laten zien zoals we de stad niet echt kennen. De wijze waarop de fotograaf de bewoners laat zien, is een andere. Het zijn bepaald geen doorsneebewoners - als die al zouden bestaan - maar jonge, zelfbewuste, ontspannen jongens en meisjes en jongvolwassenen, met een ernstige, soms haast voorname uitstraling. Zij geven het decor van de stad een nieuwe bezieling - ze vormen de belofte van een nieuwe generatie.

Dat straalt af op de stad. Die heeft de morsigheid en vermoeidheid van haar ouderdom van zich afgeschud en maakt zich op voor een nieuw begin. De danseres van sekshuis Casa Rosso - een diva met allure. De studenten die het Maagdenhuis bezet hielden uit protest - een vreedzame verzameling jongeren, de fotograaf zichtbaar welgevallig. Het meisje met het lefgozerpetje achterstevoren en de schitterend krullende wimpers op het Waterlooplein - bravoure van alle tijden.

Een hoopvol boek, Mannekes Amsterdam. Zijn optimisme is aanstekelijk.

Amsterdam van Thomas Manneke (eigen uitgave). 38 euro.