Voormalig voorzitter van Buma/Stemra en tekstdichter Jan Boerstoel is één van de schrijvers van de klachtenbundel
Voormalig voorzitter van Buma/Stemra en tekstdichter Jan Boerstoel is één van de schrijvers van de klachtenbundel © ANP

Creatieven smeken in bundel om aanpassing auteurswet

Meestal krijgt de Tweede Kamer een zwartboek aangeboden met het dringende verzoek iets wettelijk te veranderen. Vandaag ontvangt het parlement een klachtenbundel met de oproep om een wetsvoorstel er volgend maand juist snel doorheen te jassen. Het gaat om aanpassingen van de Auteurswet. Daarover wordt al jaren gesoebat.

De bundel is het werk van Platform Makers, een samenwerkingsverband van 19 belangenorganisaties dat meer dan 30 duizend 'creatieven' vertegenwoordigt. In 2004 was in een rapport geconstateerd dat makers en uitvoerende kunstenaars, die meestal freelancer zijn, in een structureel zwakkere onderhandelingspositie verkeren ten opzichte van de exploitanten van hun werk, zoals kabel- en platenmaatschappijen, uitgeverijen en filmproducenten.

In het vijftig pagina's tellende boekje Makers aan het woord zijn grieven opgetekend van onder meer auteurs, vertalers, acteurs, illustratoren, ontwerpers en componisten. Vaak worden zij gedwongen hun auteursrecht volledig over te dragen. Bij hergebruik krijgen ze niet uitbetaald. Als zij daarover klagen, lopen ze het risico geen werk meer te krijgen. In Makers aan het woord worden daarvan veel voorbeelden gegeven - niet zelden anoniem uit angst voor inkomensverlies.

Inkoopvoorwaarden

Het zijn niet alleen eenmansbedrijfjes die kampen met een zwakke onderhandelingspositie. Ook Thomas Widdershoven, directeur van het bekende ontwerpbureau Thonik, beklaagt zich in de bundel. 'Als ontwerpbureau krijgen we vaak te maken met inkoopvoorwaarden van grote opdrachtgevers. We moeten dan afstand doen van alle auteursrechten en daar valt meestal niet over te onderhandelen.'

Tekstdichter Jan Boerstoel stelt dat er bij musicals wurgcontracten worden voorgelegd 'waarin iedereen alle rechten tot in de eeuwigheid moet afstaan'. Hij wijst ook op het probleem dat voor vertalingen geen minimumtarieven meer mogen worden gehanteerd; in alle creatieve branches zijn prijsafspraken verboden verklaard door de Autoriteit Consument & Markt (voorheen de Mededingingsautoriteit). Volgens Pieter van Cleef, voorzitter van de Beroepsorganisatie Nederlandse Stripmakers, zijn door dit verbod de honoraria voor illustraties 'compleet door de bodem gezakt'.

Het wetsvoorstel probeert hier iets aan te doen. Verenigingen van makers en van exploitanten kunnen gezamenlijk naar de minister van Cultuur stappen met het verzoek collectief een vergoeding op te leggen. Ook geeft het wetsvoorstel makers het recht op een aanvullend honorarium indien hun werk een commercieel succes wordt. Als een exploitant niets doet met een werk, mag de maker het auteursrecht terugeisen. Als zijn werk wordt hergebruikt op een manier die niet was voorzien in het contract, moet de exploitant bijbetalen.