aquarellen van Anselmus de Boodt.
aquarellen van Anselmus de Boodt. © Rijksmuseum

'Museum van papier' na stunt op TEFAF te zien in Rijksmuseum

Een stekelvarken, de stekels gestreept als mikadostaafjes. Een struisvogel, de hals gedraaid als een uitgewrongen handdoek. Een dodo, een snavel scherp als een kromzwaard. Het zijn slechts enkele van de dieren uit de Historia Naturalis die de Brugse humanist, arts én kunstenaar Anselmus de Boodt (1550-1632) tussen 1596 en 1610 maakte in opdracht van de Roomse keizer Rudolf II. De twaalfdelige reeks is in langdurige bruikleen geschonken aan het Rijksmuseum in Amsterdam.

De reeks van 750 aquarellen werd recentelijk op de TEFAF aangekocht door een particulier. Die heeft haar nu beschikbaar gesteld aan het Rijksmuseum.

Volgens Rijksmuseum-directeur Taco Dibbits zijn de aquarellen, die in 'uitstekende staat' verkeren, en opvallen door de 'frisse' kleuren, van 'zeer hoge kwaliteit'. Ze getuigen van een typisch 17de-eeuwse behoefte om de wereld in één alomvattend systeem te vangen, diersoorten incluis: insecten, vogels en fantasiewezens als draken. Sommige van deze dieren tekende De Boodt naar het leven in Rudolf II's menagerie; andere kende hij waarschijnlijk enkel van horen zeggen.

'Museum van papier'

Het project betrof een co-productie. Zo'n tweehonderd tekeningen waren van De Boodts eigen hand; de rest werd vervaardigd door andere kunstenaars. Omdat Rudolf stierf voordat de reeks werd voltooid (en men weigerde De Boodt te betalen) nam de kunstenaar de aquarellen mee terug naar zijn geboortestad, Brugge. Daar bleven ze tot 1844 in het bezit van diens familie.

De Duitse antiquair en publicist Heribert Tenschert wist op dit 'museum van papier' zo'n twintig jaar geleden zijn hand te leggen en deed er uitgebreid onderzoek naar, resulterend in een vuistdik boekwerk. Afgelopen week kwam hij er op de TEFAF in Maastricht voor het eerst mee naar buiten - een stunt. Binnen enkele maanden zal de reeks op zaal te zien zijn in het Rijksmuseum.

Daar is ze op z'n plek, aldus Dibbits: 'Voor mij horen de boeken tot de wereld van de wonderkamer, een wereld die met bijvoorbeeld het werk van de zilversmid Johannes Lutma en een spectaculaire verzameling bergkristal in het Rijksmuseum goed vertegenwoordigd is. Bovendien: het betreft niet ons enige object uit Rudolfs verzameling. In 2015 kochten we bijvoorbeeld een beeld aan van zijn hofbeeldhouwer Adriaen de Vries.' De tekeningen zullen straks worden geëxposeerd in de buurt van de sculpturen van diezelfde De Vries. Nabij de 'keizerlijke tapijten'. In z'n totaliteit.

Presentatietechnisch is dat een uitdaging. Immers: hoe exposeer je tekeningen die vastzitten in een boek? Dibbits: 'We gaan ze in ieder geval niet losmaken. We zullen de aquarellen een voor een moeten tonen.' Met een suppoost ernaast die iedere zes minuten een pagina omslaat? 'Dat wordt wat bewerkelijk.' Een keer in de zes maanden dan? 'Dat lijkt me te doen.'