Etnische zuivering in Bosnië deed ICRC alarm slaan

Van onze verslaggeefster

GENEVE

Dus nam voorzitter Cornelio Sommaruga op 29 juli 1992 het woord vanaf de tribune bij een spoedberaad van de Verenigde Naties over de oorlog in Joegoslavië. Hij waarschuwde de wereld voor het scenario dat opdook achter het oorlogsgeweld, het scenario van de etnische zuivering.

Burgers worden massaal geïnterneerd en gegijzeld, waarschuwde hij. Martelingen, deportaties en standrechtelijke executies, het zijn dagelijkse praktijken. 'Dergelijke methoden, waarvan we hadden gedacht dat ze waren uitgebannen naar musea die ons de horror van de Tweede Wereldoorlog tonen, zijn bijna gewoon geworden.'

De toespraak miste zijn doel. Het publiek begreep de woorden, maar ging er tot grote ontreddering van het ICRC bijna achteloos aan voorbij. Nog geen week later zond de Britse omroep ITN indringende beelden uit van de Joegoslavische terreur: uitgemergelde lichamen achter prikkeldraad. De gevangen mannen bleken vrijwel allen gewone burgers. Pas toen schrok de wereld op en herinnerde men zich de oproep van Sommaruga en zijn verwijzing naar de holocaust.

'Niemand kan de ICRC er dit keer van beschuldigen te hebben gezwegen', zegt Michèle Mercier, die in opdracht van de ICRC het boek Crimes without Punishment over humanitaire hulp in Joegoslavië schreef en er dit moment in optekende. 'Maar om de een of andere reden was de publieke opinie er nog niet klaar voor.'

André Pasquier, naaste medewerker van de ICRC-voorzitter, omzeilt de vraag of zijn organisatie lessen heeft getrokken uit de Tweede Wereldoorlog, toen het Rode Kruis in alle talen zweeg over de deportatie van joden. 'We leven in een totaal andere wereld', zegt hij. 'De media zijn een macht van belang geworden. Alles wordt direct getoond, om de publieke opinie te mobiliseren, de politiek te beïnvloeden. De media zijn er, sinds de Vietnam-oorlog, ook al is er helemaal niets te vertellen. Ze zijn permanente actoren van een conflict, of je het nou wilt of niet. Dat is een fact of life.'

'Wij hoeven geen informatie te verstrekken. Bijna alles is openbaar en wat zie je, er verandert niets. In Ruanda gaan de gruwelijkheden gewoon door, vandaag en morgen ook. Meer informatie heeft niet geleid tot het voorkomen van slachtingen. We zijn groot voorstander van oorlogstribunalen, maar vraag ons niet mensen te vervolgen of onderzoek te verrichten. Wij moeten onderhandelen, ervoor zorgen dat de omstandigheden verbeteren.'

Het ICRC, zegt Pasquier, heeft de taak slachtoffers van de oorlog te beschermen. Neutraal en onpartijdig. En het ICRC houdt zich daar tot op de dag van vandaag aan, ondanks de verwijten dat neutraliteit niet bijdraagt aan het vinden van politieke oplossingen en ernstige schendingen van mensenrechten gewoon toelaat. Verwijten die harder worden, nu de media de oorlogen op de voet volgen.

'Als het ICRC naar kampen of gevangenissen gaat, doen we dat op eigen gezag. We onderzoeken de levensomstandigheden, nemen maatregelen en brengen verslag uit aan de autoriteiten. Alleen dan kunnen we onze gang gaan. Je kunt geen dubbelspel spelen. Je weet dat er in zo'n vluchtelingenkamp in Ruanda moordenaars zitten, maar ook hun vrouwen en hun kinderen.'

Pasquier was in Cambodja toen de Rode Khmer er slachtingen aanrichtte, hij onderhandelde met de Argentijnse junta over de verdwijning van duizenden burgers. 'Het is een moeilijke keuze om je mond te houden', zegt hij. 'Veel complexer dan op het eerste gezicht lijkt. Maar er zijn andere wegen om verbeteringen af te dwingen.'

'Pas als alle andere inspanningen hebben gefaald, zoals in 1992 in Joegoslavië, voelen wij ons geroepen openbare verklaringen af te leggen. Ik weet niet of een protest van het ICRC het lot van de joden in de Tweede Wereldoorlog zou hebben veranderd. Zelfs de moderne stortvloed aan informatie biedt geen uitkomst.'