Wiskunde in het wild

Voor Steakhouse Joseph in de Tweede Egelantiersdwarsstraat in Amsterdam zal het even wennen zijn dat er binnenkort groepjes wandelaars naar zijn uithangbord staan te staren zonder binnen te komen....

Het is allemaal de schuld van Hans Wisbrun, selfmade 'makelaar in wiskunde' in Amsterdam. Zijn bedrijfje Wisc doet sinds enige tijd in wiskundig lesmateriaal, cursussen, projecten en alles wat verder met mathematische educatie te maken heeft. Komende week presenteert hij een nieuw initiatief: de wiskundewandeling. Voor een habbekrats per routebeschrijving struint een deelnemer door de Haarlemmerbuurt, de Jordaan en delen van de grachtengordel langs tal van voorbeelden van wiskunde in het wild.Want als er natuurwandelingen, literatuurwandelingen, architectuurwandelingen, geologische wandelingen en historische wandelingen bestaan, waarom dan geen wiskundewandeling? Materiaal is er te over, alleen moet je er oog voor hebben. Via de handzame routebeschrijving met een kleine vijftig vraagstukken kijkt de wandelaar even mee door de bril van een wiskundige. Die ziet overal de taal van getallen en vormen, en bespeurt raadsels en verbanden die de alledaagse passant ontgaan.Steakhouse Joseph, bijvoorbeeld, heeft in zijn uithangbord twee davidsterren verwerkt die een uitgelezen lesje trigonometrie blijken te kunnen opleveren. Hoeveel driehoeken heeft zo'n ster? Hoeveel graden zijn de hoeken van een driehoek samen? Passen de punten van de ster samen in de binnenfiguur? Hoeveel graden zijn de hoeken van de binnenfiguur samen? En elke hoek afzonderlijk?Een beetje middelbare scholier kan de meeste vraagstukken waarschijnlijk al aan, want hogere wiskunde komt niet aan de orde. Maar het geheel levert wel een verrassende manier op om naar de alledaagse stad te kijken. Wie merkt op dat de brug in de Raadhuisstraat over de Keizersgracht brugnummer 106 draagt en vraagt zich dan ook nog af van welke twee kwadraten dat getal de som is? Dat kan alleen een wiskundige zijn.En welk pand hoort voor een wiskundige niet thuis in het rijtje identieke klokgeveltjes op Karthuizersstraat nummers 11 tot en met 19? Als tip wil Wisbrun wel de aanvullende vraag stellen wat een priemgetal ook al weer is. Om de hoek is Jordaan-café Nol en passant ook nog te bewonderen, zonder nadere wiskundige vragen, overigens. En verderop passeren we het Theo Thijssen-museum, dat blijkens een mededeling op de deur zelf wandelingen door 'het Amsterdam van Thijssens jeugd' organiseert.Bij het hoofdpostkantoor vragen we ons namens Wisbrun af wat de kans is om in één keer een onbekende pincode goed in te toetsen. We peinzen over de vraag hoeveel keer per etmaal op een straatklok op de Korte Prinsengracht de grote wijzer de kleine passeert. En hoe laat precies dat tussen één en twee uur zal gebeuren. We rekenen aan parkeertarieven, per kwartje en per uur. We ontcijferen geheimzinnige bordjes van het waterleidingbedrijf op een gevel in de Anjelierstraat. En de Romeinse jaartallen op de Wester. Zetten een verband uit tussen waterpeil en doorvaarhoogte onder een brug op de Singel.En dan, na anderhalf uur lopen, kijken en redeneren is het midden op de Dam plotseling op. Onder het klinkerdek zit ergens de heipaal met het NAP-ijkpunt, lezen we nog. Maar waar dan, en wat dat met wiskunde te maken heeft, wil de wandelaar maar niet echt duidelijk worden.En is er voor een wiskundige op het Damrak, terugweg naar het Centraal Station - beginpunt van de wandeling - opeens helemaal niets te beleven? Er staan toch zeker lantaarnpalen in de meest fantastische geometrische figuren? Er zijn toch wisselkantoortjes wier koersen onderling te vergelijken zijn? Zou niet uit te rekenen zijn hoeveel tramstellen je nodig hebt om er elke vijf minuten één te laten voorrijden. Hoe groot is de kans een bekende tegen het lijf te lopen op de Wallen?Inmiddels hebben we bijna zelf leren kijken als een wiskundige, merken we, en dan pas dringt het besef door dat dat precies de bedoeling van de makers moet zijn geweest: de wandelaar dient zich in de laatste etappe te realiseren dat je voor wiskunde in het wild geen handleiding nodig hebt. Kijken en verbazen zijn in principe genoeg.Niettemin heeft de wiskundewandelaar na zijn tocht door de stad een lichtelijk onbevredigd gevoel. Te veel van de vrij-levende wiskunde van de stad is impliciet, je moet het er maar net in zien. De Amsterdamse binnenstad toont op geen enkel punt spontaan abstracte wiskunde. Geen enkele bewoner heeft ooit een gevelsteen geplaatst met de stelling van De l'Hopital of zelfs maar Pythagoras. Nergens in de hoofdstad vol handelaars woonde een wereldberoemd wiskundige. Alleen een speeltuinvereniging aan de Droogbak blijkt te huizen in een doorgesneden piramide die bijna automatisch tot nadenken stemt.Spannender zou het daarom zijn als de wandelingen door de stad werden begeleid door een echte wiskundige die ter plekke de onontkoombaarheid van de wiskundige blik toelicht. Nu is het net een beetje te veel wat de wandelaar er zelf van maakt, juist omdat de antwoorden en toelichtingen niet ter plaatse worden bijgeleverd.Die zijn pas na afloop te bekomen aan de balie van de Vereniging voor Vreemdelingen Verkeer, momenteel gevestigd in een bouwkeet tegenover Amsterdam CS. In de stationsrestauratie bestellen we er maar een verse appelpunt bij. Hoeveel zouden er trouwens van uit één taart gaan?Martijn van CalmthoutHans Wisbrun: Wisc-wandeling, een wiskunde-puzzeltocht door AmsterdamRoute à ¿ 3,50 te bestellen bij Wisc, Amsterdam (020-6255646)