Is het erg om een keer een antibioticakuur niet af te maken?

Kuur afmaken. Wie ooit een infectie heeft gehad, kent dat advies van de apotheek: een antibioticakuur duurt meestal vijf tot tien dagen en alle pillen moeten op, ook als de klachten weg zijn. Anders blijven de sterke bacteriën over en ontstaat resistentie. Natuurlijk vergeet je die kuur zodra je je weer beter voelt. Moet je je dan meteen zorgen maken?

Nee, zegt hoogleraar medische microbiologie Christina Vandenbroucke-Grauls (VUmc) en ze ruimt meteen een wijdverbreide misvatting uit de weg: bacteriën worden niet resistent doordat je een kuur niet afmaakt. Wetenschappers weten dat allang, maar de weg naar bijsluiters en spreekkamers is blijkbaar lang.

Als bacteriën het lichaam binnendringen en een infectie veroorzaken, is soms een antibioticum nodig om het afweersysteem te helpen. Antibiotica doden bacteriën of remmen hun vermenigvuldiging. Bacteriën hebben een trukendoos om aan die bestrijdingsdienst te ontkomen. Zo worden ze resistent. Het duurt alleen even voordat die trucs worden ingezet. Daardoor kan in de eerste dagen van de kuur een gevoelige slag worden toegebracht, legt Vandenbroucke uit. De bacteriën krijgen 'een flinke klap op hun kop' zodat de infectie wordt bestreden. Als de infectie weg is (en dus ook de klachten), is het niet erg om te stoppen met de antibiotica. De eigen afweer kan daarna de klus klaren. Resistente bacteriën zijn er dan nog nauwelijks.

Het afmaken van de kuur werkt eigenlijk averechts, aldus Vandenbroucke. Want de antibiotica hebben ook invloed op de eigen, gezonde bacteriën, vooral die in het maag-darmkanaal. Die bacteriën vormen juist de beste bescherming tegen ziekteverwekkers van buitenaf, zegt ze, maar je pakt ze met antibiotica hard aan. Ze kunnen daardoor ook resistent worden en hun truc doorgeven aan de slechte bacteriën.

Kan een patiënt zelf besluiten om te stoppen? 'Bij een simpele infectie kun je je gezonde verstand gebruiken. Als je denkt: nu voel ik me beter, dan is dat een goede maat.' Waarmee ze geen vrijbrief wil geven om voor dokter te gaan spelen. 'Er zijn lastig te behandelen infecties waarbij de kuur echt moet worden afgemaakt.'

Bij huis-, tuin- en keukeninfecties, zoals een blaasontsteking of een keelinfectie, is voor mensen met een gezonde afweer een kuur van vijf tot tien dagen onnodig, zegt ze. Die infecties kunnen best met een driedaagse kuur worden bestreden.

Let wel op: een te lage dosis antibiotica kan wél tot resistentie leiden. 'Dan ben je de bacteriën alleen aan het pesten', zegt ze, en blijven er te veel over die de fout kunnen ingaan. Ook een verkeerd antibioticum is funest. 'Daardoor gaan de ziekmakers niet dood, maar tast je wel de goede bacteriën aan.' Wie antibiotica inzet bij een virusinfectie heeft ook een probleem. Dan worden alleen de goede bacteriën om zeep geholpen, want foute zijn er niet.

Als toch resistente bacteriën achterblijven, delven die het onderspit tegen de gezonde darmbacteriën. Na een paar jaar zijn ze uit het lichaam verdwenen.

Ook een vraag voor deze rubriek?

Mail naar gezond@volkskrant.nl